درس 84 : تحصيل سمت قبله
دانسته ايم كه در آفاق عديم العرض ، و در آفاقى كه عرض آنها كمتر از ميل كلى است ، شمس در هر دوره به حركت توالى يعنى هر دوره سال شمسى دو روز در وقت رسيدنش به دائره نصف النهار آن آفاق به سمت رأس اهل آن آفاق مى رسد ، لذا شاخص ظل مستوى را در آن وقت سايه نبود . و در آفاقى كه عرض آنها به قدر ميل كلى است ، شمس در هر دوره ياد شده يك بار به سمت رأس اهل آن آفاق مى رسد كه نيز سايه شاخص معدوم مى گردد .
اكنون در اين درس هدف ما اين است كه آن يك روز و دو روز در دور سال شمسى به حسب آفاق ياد شده بطور مشخص معلوم مىشود . حمد مر دادار دوسرا كردگار عالم و آدم را كه ما را در راه وصول كمال و ادراك علمى گرامى در حدى مدد عطا كرد كه هر كدام ما حل مسائلى را در امور و احوال دوائر و اكر كما هى در عهده دارد ، و حال كه دروسى معدود معلوم او آمد و گامى در وادى موسع علم مهم اكر و دوائر طى كرد . آرى اگر آدمى در راه وصول كمال كاهلى و معطلى را رها كرد و سعى و سرگرمى در عمل را دل داد مسلما مددهاى و راى عالم ماده درهاى علوم الهى را كما هى در سوى او و روى او دارد كه هر كس در حد سعى و عملى كه إعمال كرد سرورى و سالارى گرد آورد .
بارى در بيان هدف مذكور گوييم كه نخست بايد جدول طول و عرض بلاد را در دست داشته باشيم كه داريم چنان كه در درس پنجاه و سوم بطور مستوفى تقرير و تحرير كرده ايم . و پس از آن كه عرض بلدى مفروض از آفاق ياد شده را به