الْأَرْضُ مُدَّتْ »
( انشقاق « . ( 3
كَلَّا إِذا دُكَّتِ الْأَرْضُ دَكًّا دَكًّا »
( فجر « . ( 22
إِذا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزالَها وَ أَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقالَها »
( زلزلت 1 و 2 ) . اين آيات و امثال آن بيان حال زمين است در قيامت كه مى لرزد و شكافته مىشود و آن معادن و آتشهاى مذاهب و هر چه در باطن دارد بيرون مى ريزد و خود پراكنده مىشود باز به صورتى پديد مى آيد مناسب عالم آخرت .
مردم از اين زمين خراب بيرون مى آيند «
ثُمَّ إِذا دَعاكُمْ دَعْوَةً مِنَ الْأَرْضِ إِذا أَنْتُمْ تَخْرُجُونَ »
( روم 24 ) چون شما را بخوانند از زمين ناگهان بيرون آئيد . اگر گويى از زمين بيرون آيند كجا مى روند ؟ گوييم خداوند در سوره يس فرمايد «
مِنَ الْأَجْداثِ إِلى رَبِّهِمْ يَنْسِلُونَ
» از قبرها سوى پروردگار مى روند و در زمينى كه خداوند فرمود « :
أَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّها وَ وُضِعَ الْكِتابُ »
زمينى كه به نور پروردگار درخشيد . و اگر گويى زمين چگونه گنجايش خلق اولين و آخرين دارد كه همه يكباره در آن فراهم گردند ؟ گوييم قياس عالم آخرت به دنيا صحيح نيست چنان كه در روايات آمده است قبر باغى است از باغهاى بهشت ، يا گودالى از حفره هاى جهنم ، و نيز براى نيكان قبر را فراخ مى كنند به قدر چشم انداز يا سى مرحله ، اگر آن فضا كه از عالم آخرت است در گور تنگ مى گنجد ، زمين و آخرت هم گنجايش همه چيز دارد . اگر گويى بهشت به مقتضاى آيات قرآن در آسمان است و مردم چون زنده شوند چگونه از زمين به آسمان مى روند ؟ گوييم قياس آخرت به دنيا چنان كه گفتيم صحيح نيست و نردبان و وسائل براى اجسام مادى اهل دنيا است ، مردم آخرت در يك چشم بر هم زدن عوالم وجود را طى مى كنند .
قوله تعالى « :
وَ الْأَرْضُ جَمِيعاً قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ السَّماواتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ »
( زمر 67 ) يعنى روز رستاخيز زمين در مشت او است و آسمانها پيچيده در دست راستش ، غرض كمال قدرت و سلطه او است بر ممكنات ، و اين قدرت در همه حال يكسان است ، اهل روز قيامت چون به حق نزديكترند و از ظلمات ماده دورترند قدرت وى را نيك در مى يابند كه در اين جهان ادراك نمى كردند .
قوله تعالى « :
إِنَّ اللَّهَ يُمْسِكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ أَنْ تَزُولا
» ( فاظر 42 ) خداوند آسمانها