پس اين حروف ، اعيان وجودات خارجى است . بعضى از عارفان اين حروف را كلمات وجوديّه مىگويد ، و جواهر عقليّهء آنها را حروف عاليه ، و جواهر جسمانيّهء آنها را مركّبات اسميّه و فعليّه مىخواند ، و اعراض لازم آنها را مانند بناء و اعراض مفارق آنها را مانند اعراب مىداند ، كه كلمات بر سه قسماند : اسم و فعل و حرف .
اين حروف به حسب مقامات و منازل بيست و هشت است ، كه عقل و نفس و افلاك نه گانه ( افلاك هفت سياره و فلك ثوابت و فلك الافلاك ) و اركان چهار گانه ( آتش و آب و هوا و خاك ) و مواليد ثلاثه ( معدن و نبات و حيوان ) و عالم مثال نوزده حرف به عدد حروف بسملهاند ، و با مقولات نه گانهء عرضيّه بيست و هشت است .
حروف مدادى كتبى ظلّ و مثال و نمايش از اين حروف است . لذا فرمودهاند كه حروف را در عوالمشان صور مختلفه است . و از اينجا رمز گفتار اعاظم علماى حروف را ، كه علم جفر را تعبير به علم حروف فرمودهاند و يا اسم اعظم را هفتاد و دو حرف دانستهاند ، فهم كن .
اين حقائق مختلفه معانى حروف كتبى قرآن كريماند كه قرآن عينىاند . و قرآن كتبى صورت كتبيّهء انسان كامل خاتم صلّى اللّه عليه و إله است ؛ و قرآن عينى صورت عينيّهء اوست . و از اينجا فائدهء علم جفر را كه فرمودهاند : فائدته الاعتلاء الى فهم الخطاب المحمّدىّ فهم كن . تفصيل اين مطالب را از كتب علم حروف شيخ اكبر ، محيى الدين عربى و ساير ائمه فنّ چون سيد حسين اخلاطى و محمود بن محمد بن محمد دهدار متخلص به عيانى و موقف هفتم الهيات اسفار طلب بايد كرد . غرض ما در اين تبصره اين است كه حروف آلم و اخوات آن در قرآن مجيد ، به نام حروف مقطّعهء قرآنيّه ، كلمات تامّه مفرودهاند كه اظلال وجودات بسيطهاند ؛ و بعد از آن كلمات مركّبه فرقانيه است كه حكايت از موجودات مركّبهاند و مركّبات از بسائطاند .
الر تِلْكَ آياتُ الْكِتابِ الْمُبِينِ
است ، به صورت مبتدا بودن آلر و خبر بودن
تِلْكَ آياتُ الْكِتابِ الْمُبِينِ *
؛ و همچنين
الر تِلْكَ آياتُ الْكِتابِ الْحَكِيمِ
است ؛ و همچنين در ديگر سور . پس كلمات مركّبهء فرقانى مشتقّات حروف بسيطهاند ، اعم از كتبى و عينى . و چون مركبات