چون حى است مريد و چنين و چنان است . پس حيات است كه مبدأ و منشأ همه كمالات موجود زنده است ، و حيات ذاتا آگاه و داناست ، و ديگران به او حيات و آگاهى دارند و بر چنين موجودى كه ذاتا حى است فنا دست نمىيابد ، چنان كه دانسته آمد . البته اين مطالب را شرح و بسط بيشتر بايد كه اميدواريم به توفيق آن دست يابيم .
اى همگام گرامى در راه اساسى ، و همدرس در مدرسهء علوم اصلى ، ادلهاى محكم و اصولى مسلم در معالم روح آدم گرد آوردهام و گروهى را در دروس معهود ارائه دادهام كه هر آدم صالح دل آگاه روا دارد مسموع وى گردد .
هر عالم رادمرد و راهرو در راه عدل و وسط ، گواهى دهد كه روح آدمى سر سلسلهء گوهرها و أهم هر مهم و اساس هر كمال آمده است . كلام و كلمههاى والاى اهل دل و اهل علم و عمل و هر كامل دل آگاه را در راه كمال مكرمدار ، و در ملاك و مدرك علّو روح گرامى . درسهاى معهود را ، كه در راه وصول مراد محرّر آمد ، كم مدار . علاوه محاورههاى مكرر در هر درس را ، در ادراك مراد و وصول آگاهى ، اگر عالمى مدّعى گردد كه هر درسى حاوى در حدود ده درس آمد ، روادار . دروسى كه مراد سالك سوى كمال آمد . و اگر كلك دل آگاهى گواهى دهد كه سوداگر ، اگر در او دل آسود ، سودا همه سوددار و سود ، گواهى او حكم محكم و مسلم آمد .
ادلهء مصحح و محكم را ادراك كردهاى كه روح آدمى در اول امر مولود عالم ماده و همهء عالم ماده والده و مادر او آمد ؛ ولى مولودى كه آمادگى دارد كمكم كودكى دل آرا و در مرحلههاى دگر مردى دلاور كه امّار مطاع والدهء گرامى گردد و همهء عالم ماده امر او را مسلم دارد . آرى ، ولدى و كودكى كه اگر والدهء مكرم مادى دارد ، والدى اكرم وراى ماده و مسلط و حاكم و آمر و مكمل عالم ماده دارد . والدى كه سرآمد علل آمد ، و ولدى مسعود و محمود كه كمكم احوال و آراى والد را ادراك كرده در عداد علل در آمده همسر والد گردد كه مادر در كارهاى وى محكوم وى گردد . ولدى كه مدرس حكما در حصول درس حكم و معلم علما در اصول علم كلام . كودكى كه
دروس معرفت نفس (فارسى) — صفحة 376
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٣٧٦