بدنى مجازى است نه حقيقى ، مثالى علمى عنوان مىكنيم و آن اين كه جرم ماه ، به ذات خود ، نورانى نيست بلكه از خورشيد كسب نور مىكند . دانشمندان هيوى قديم و جديد در اين مطلب اتفاق دارند . بنابراين در شبهاى ماهتاب در حقيقت زمين به نور آفتاب روشن است نه به نور ماه ؛ اگر چه واسطه در ميان است كه نور مهر به چهرهء ماه تابيد و از چهرهء ماه روى زمين روشن شده است . كسانى كه از اين مطلب علمى آگاهى ندارند ، پندارند كه ماه است كه زمين را روشن دارد و نسبت روشن كردن را به ماه ، حقيقى مىپندارند ؛ اما آن كه آگاه است مىداند اسناد اناره به ماه مجاز است ، و به حقيقت خورشيد است كه در شب و روز روشنگر است . آن يكى ظاهر مىبيند و از واقع بىخبر است و اين يكى واقع مىبيند و ظاهر بين با او در نبرد ؛ تا اين كه دانائى او را با دليل و برهان آگاه كند كه واقع از چه قرار است .
مثال روح و تن و صدور آثار ناشى از انسان نيز اين چنين است . بدن چنان كه گفتهايم مرتبهء نازلهء نفس است ، و آثار روح است كه در بدن مشاهده مىشود و حيات روح است كه بدن را زنده نگه مىدارد . مادى ظاهربين مىپندارد كه اين همه آثار وجودى از بدن است چنان كه عامى مىگويد روشنى شب از نور ماه است و آدم آگاه مىگويد كه از روح است چنان كه روشنى شب از خورشيد .
درس هفتاد و نهم
دليل ديگر بر اين كه انسان فقط همين جسد نيست بلكه حقيقت ديگر به نام نفس است و افعال انسانى از آن حقيقت وراى جسد صادر و نازل مىشود اين كه :
اگر انسان فقط همين جسد باشد بايد هر كس كه جسمش صحيحتر و جثهء او بزرگتر و تنومندتر است ، انسانيت او بيشتر و خردمندتر و فهميدهتر و زيركتر و داناتر باشد از آن كسى كه جثّهء او كوچكتر و لاغرتر يا برخى از اجزايش ناقص و بريده است ، و حال اين كه در اكثر مردم ، امر به خلاف اين است بلكه در بسيارى از حيوانات نيز ؛ چه اين كه بوزينه از خوك زيركتر و روباه از خرس فريبندهتر و گربزتر ، و