آن به زواياى قائمه يكديگر را تقاطع كنند - كه عمود بر يكديگر خواهند بود - رسم مىكند و پس از آن از اطراف دو قطر نامبرده كه چهار نقطه در محيط دايره كه پيرامون آن است چهار خط مماس به دايره مىگذراند كه به تلاقى خطوط مماس ، مربع محيط بر دايره حاصل مىشود .
2 - رياضىدانان پيشين هر يك از مدار كواكب را فلك مىناميدند و دوائر فلكى نيز مىگفتند مثلا مدار كرهء ماه بر گرد زمين يك فلك است و مدار كرهء زمين بر گرد خورشيد يك فلك ، و مدار كرهء خورشيد بر گرد ستارهء ولكا فلك ديگر . و گاهى براى سهولت تعليم و تعلّم مبتدى فلك را تجسّم مىدادند و از آنها به افلاك مجسمه و يا علم هيئت را به هيئت مجسمه تعبير مىكردند . اما در برهان رياضى همان خطوط فلكى مجرد از تجسم كافى است ، چنان كه بطلميوس در كتاب عظيم مجسطى و ابوريحان بيرونى در مجسطى اسلامى قانون مسعودى و همچنين رياضىدانان در براهين مسائل نجومى به كار داشتهاند و اين مطلب را در كتاب دروس وقت و قبله عنوان و به تفصيل بحث كردهايم . ستارگان ثابت يك دوره مدار فلكى خودشان را به طور متوسط در حدود بيست و پنج هزار و دويست سال تمام مىكنند .
3 - دماغ مخروطى شكل است و تقريبا به شكل سنگ پا است ، قاعده آن كه قسمت اعظم آن است به سوى پيشانى است و رأس آن به طرف قفا .
4 - مادهء واحد در آن واحد به دو شكل متباين و متغاير متشكل نمىشود .
دروس معرفت نفس (فارسى) — صفحة 265
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٢٦٥