همت خود را بر آن مقصور داشته است كه با مذهب ماوراء الطبيعه به هر صورت كه هست مبارزه كند و بر ضد هر نظريهاى كه قائل است اصل و جهان ديگرى وراى طبيعت وجود دارد ، به سختى قيام كرده است . چون مادى مىخواهد به پندار خود آسوده و بىقيد و بند زيست كند ناچار است كه به هر صورت مبارزه با قايلين به ماوراء الطبيعه قيام كند تا به پندار خود اصل را طبيعت دانسته كه پس از متلاشى شدن كه عبارت از مرگ است خبرى نيست تا حلقه تكليف و بندگى به گوش كند و محدود زيست كند اين است مبلغ علم آنان كه به ظاهر اين حيات دل دادهاند و از حيات اصيل غافلاند .
كولپه مىگويد : كتاب نيرو و ماده بوشنر كتاب پريشانى است . اگر چه كتابهاى همه آنان پريشان است ولى باز اين بوشنر مادّى پريشانى است كه اعتراف دارد دسترسى به كنه آنى كه بايد داشته باشد ندارد عبارت گذشتهء او را بخوانيد . و بوشنر در اين اعتراف ، رفقاى مادّى ديگر هم دارد . ملاحظه مىفرماييد كه كولپه مىگويد : همهء فلاسفه مادى مشكل حقيقى را بدون توجه و با كمال آسانى به كنارى گذاشته اعتنايى به آن نمىكنند . و باز گفته است مذهب مادى از تفسير و توضيح سادهترين عمليات عقلى و روانى عاجز است .
بارى به افكار و آراى عمده مادى آشنايى حاصل شده است . و اگر بيش از اين در نقل اقوال آنان از اين كتاب و آن كتاب بپردازيم موجب اتلاف وقت و تضييع عمر است ؛ و بهتر آن است كه سؤالاتى و مباحثى پيش آوريم تا حقيقت آشكار شود .
موكول مىشود تا چون توفيق ادراك حضور دوستان دست دهد .
درس چهل و ششم
امروز يكشنبه بيست و ششم ماه رجب 1398 ه ق برابر با 11 تير ماه 1357 ه ش كه عام الحزن عالم اماميه است . اين كمترين توفيق يافته است تا باز با دوستانش در حلقهء دانشپژوهى نشسته است . راستى خوشتر از دانشپژوهى و بهتر از خودشناسى و