مىداند كه افكار را در جوف مادهء دماغ نگاهدارى مىكند . هوك عدد افكارى را كه شخص مىتواند در طول عمر خود ضبط كند به دو ميليون تخمين مىزند و مىگويد كه تجسّس ذرهبينى بر ما ثابت كرده است كه مغز انسان براى نگاهدارى اين اندازه افكار كفايت مىكند . مع ذلك بايد دانست كه اوج مذهب مادّى دوران پيش از كانت در قرن هجدهم در فلسفهء فرانسه آشكار مىشود .
لامترى « 1 » ( 1709 - 1751 م ) در كتاب ماشين انسانى « 2 » ماده را قادر بر اكتساب حركت و حس مىداند به اين دليل كه مركز يا مراكز آن در جسم است و هر چه در جسم باشد ناگزير متحيز مىشود و هر متحيزى ناچار ماده است . البته مشكل است تصور كنيم كه ماده قابل فكر كردن و تعقل باشد و لكن امور بسيار ديگرى نيز هستند كه تصور و فهم آنها براى ما دشوار است . از طرف ديگر ارتباط ميان ظواهر نفسانى و ظواهر جسمانى و بستگى دسته اوّل به دسته دوم مسألهاى است كه با مشاهدات پزشكى و ملاحظات مربوط به تشريح مقايسهاى تأييد مىشود و از همين ملاحظات معلوم مىگردد كه تأثير عقل در جسم فقط از آن لحاظ است كه جزيى از دماغ يا وظيفهاى از وظايف آن مىباشد . عين اين افكار در كتاب دستگاه طبيعت تأليف هلباخ « 3 » ( 1723 - 1789 م ) ديده مىشود كه از متون مهم مربوط به مذهب مادى است . اين مؤلف همّت خود را بر آن مقصور داشته است كه با مذهب فوق الطبيعة يا ماوراء الطبيعة « 4 » به هر صورت كه هست مبارزه كند ، يعنى بر ضدّ هر نظريهاى كه فرض مىكند در وراى ارتباطات مكانيكى طبيعى و محسوس اشياء مادى كه در جهان مادى فيزيكى ديده مىشود اصل و جهان ديگرى وجود دارد ، به سختى قيام كرده است . نظريه مادى در كتاب هلباخ دقيقتر از كتاب لامترى جلوه مىكند زيرا هلباخ نفس را عين جسم مىداند . منتهى جسم است كه از دريچهء پارهاى وظايف و نيروها مورد توجه قرار مىگيرد ؛ مع ذلك در اين كتاب
هامش
( 1 ) .Lamettrie( 2 ) .L'hommmachine( 3 ) .Baronholbach( 4 ) .Supernaturalism