صورت مذهب مادى واحدى يا فردى « 1 » و مذهب مادى اثنينى « 2 » به دست مىآيد . بنا به فرض اثنينى دو نوع ماده وجود دارد كه يكى كثيف است و ديگرى لطيف . بر طبيعت يكى از اين دو ماده بىحركتى « 3 » غلبه دارد و بر طبيعت ديگرى حركت . مذهب واحدى ، ماده را فقط يك نوع مىداند كه يك طبيعت هم البته بيشتر ندارد . از شكل واحدى مذهب سه قسم مذهب مادى منشعب مىشود :
يكى مذهب مادى وصفى « 4 » كه در آن نفس و عقل را چون يكى از صفات « 5 » ماده مىدانند .
دوم مذهب مادى عليتى « 6 » كه در آن عقل را معلول ماده مىشناسند .
سوم مذهب مادى تعادلى « 7 » كه در آن براى نمودهاى عقلانى و نفسانى نيز حالت ماديتى قايل مىشوند .
خلاصه تقسيمات مذهب مادى چنان است كه در نمودار ذيل مشاهده مىشود :
هامش
( 1 ) .Monistie - Sinqularistie( 2 ) .Dualistie( 3 ) . در اصل لختى بود كه احتمال تحريف دادهايم ، چون( inertie )به معنى بىحسّى و بىحركتى است و لختى معنى مناسب ندارد .
( 4 ) .Attributivmat( 5 ) .Attribures( 6 ) .Causalmat( 7 ) .Eqmativemat