ما در اينجا فقط به تقسيمات متافيزيكى مذهب مادى نظرى مىپردازيم : شاخهء اثنينى آن محدود به فلسفهء قديم مىشود و به شكل نظريهء « اصحاب ذره » آشكار مىگردد ( واضع اين نظريه لوقبوس « 1 » است ، پس از وى ذيمقراطيس آن را كامل كرده ، و بعدها ابيقورويون آن را پذيرفتند ) . خلاصهء اين نظريه آن است كه تمام عالم محسوس ، از اجتماع و پيوند ذرات غير قابل تجزيهء كوچكى به نام اتم تشكيل مىشود . اين ذرات يعنى ماده اساسا يكنواخت و متجانس مىباشد . و هر اختلافى كه در نمودها مشاهده شود نتيجهء شكل و اندازه و وضع نسبى اتمها مىباشد .
نفس و عقل « 2 » نيز از اين قاعده عمومى مستثنى نيست ، يعنى آن نيز از ذراتى تشكيل شده ، منتهى اين ذرات كروى و نرم و بسيار دقيق و ظريف هستند ، يا بنا به گفته لوكرتيوس « 3 » ( 99 - 55 م ) در كتاب دربارهء طبيعت اشيا « 4 » ذرات نفسانى كوچكترين و مدورترين و متحركترين تمام ذرّات مىباشند . مذهب قديم از آن نظر اثنينى است كه به وجود دو نوع ذرات قائل است كه از اجتماع يك دسته از آنها جسم ساخته مىشود و از اجتماع دستهء ديگر عقل و نفس به وجود مىآيد .
مذهب مادى فلسفهء جديد ، از انگلستان آغاز مىكند . هوبز « 5 » ( 1588 - 1679 م ) مىگويد : هر حادثهء حقيقى كه در عالم حادث شود نوعى از حركت است ، حتّى احساسات و افكار را نيز حركات درونى جسم زنده مىداند . پس از آن كه دانشمندان به روابط ميان نمودهاى روانى و نمودهاى بدنى آشنايى پيدا كردند مذهب مادى صورت خاصترى به خود گرفت .
جان تولاند « 6 » ( 1670 - 1722 م ) كه يكى از آزاد فكران است فكر را يكى از اعمال و وظايف مغز ، و رابرت هوك « 7 » كه فيلسوف تجربى است حافظه را مخزنى مادى
هامش
( 1 ) .Leucippe( 2 ) .Mind( 3 ) .Lueretius( 4 ) .Dererumnatura( 5 ) .ThomasHobbes( 6 ) .JohnToland( 7 ) .RobertHook