است كه آنها را اشكال گوناگون است و عناصر اربعه و اجسام فلكى را به سبب اختلاف اشكال آنها مىدانند . گويند ذراتى كه آب از آنها صورت يافته است هر يك آنها را بيست مثلث متساوى الاضلاع است يعنى آن جزء بدان خردى بيست قاعده دارد ، همه با يكديگر مساوى و قاعدهها همه مثلث متساوى الاضلاعند . خلاصه چنان كه دانشمندان امروز مىگويند : دو ذرّهء هيدروژن با يك ذرّهء اكسيژن تركيب شود تشكيل مايعى به نام آب مىدهند ، يعنى آب از تركيب دو هيدروژن تركيب شود تشكيل مايعى به نام آب مىدهند ، يعنى آب از تركيب دو هيدروژن با يك اكسيژن است . آنان نيز مىگويند كه تلاقى و تماس آن ذرّات خردى كه بيست مثلثى هستند تشكيل آب مىدهد و اين عنصر آب را اگر تجزيه كنند منتهى به آن اجزا مىشود و نظريهء آنان در تركيب عناصر و افلاك اين است كه بازگو مىكنيم .
زمين از يك مكعبى تشكيل شده است كه هر جانب آن سطح مربع و اضلاع آن با هم مساوىاند يعنى ذرّات زمين همه مكعباند يعنى ذرّات زمين همه مكعباند كه از تماس و تلاقى آنها زمين صورت گرفته است .
آب از بيست مثلث تشكيل شده است يعنى هر يك از اجزاء آن را بيست قاعده است كه هر قاعده يك مثلث است و هر بيست مثلث با هم مساوىاند و از اجتماع و تلاصق و تجاوز و تماس آنها با يكديگر صورت آب پديد مىآيد .
هوا از هشت مثلثى به بيان مذكور ، تشكيل مىشود .
آتش از چهار مثلثى ايضا به بيان مذكور ، تشكيل مىشود .
آسمان يعنى اجرام علوى از دوازده مخمّسى كه هر يك از قاعدهها يك سطح پنج ضلعى متساوى الاضلاع مىباشد و هر دوازده مخمّس با هم برابرند و از تلاصق و تماس آنها با يكديگر اجرام علوى و افلاك پديد آمده است .
شيخ در فصل پنجم فن سوم شفا ( ص 199 ) گويد : اقليدس « 1 » در قرن سوم قبل از
هامش
( 1 ) . ( 306 - 283 م )Euclide