غذاى ظرف قبلى است و هر چه غذايش را به او بدهند پر نمىگردد . نبى و هزاران كتاب ديگر و هزاران پيشه و صنعت و هنر را و هزاران ديوان اشعار را فرا بگيرد پر نمىشود بلكه گنجايش او بيشتر مىگردد .
نام مبارك سيّد الحكماء امام امير المؤمنين على عليه السّلام را همه شنيدهايم و كمتر كسى بوده باشد كه نام او را نشنيده باشد همان على كه همگان او را به بزرگى نام مىبرند و هر بزرگى او را بزرگتر از خود مىبيند ؛ كتاب نهج البلاغه از جمله گفتههاى او است و تا امروز در حدود دويست شرح بر آن نوشته شده يعنى دويست تن از غوّاصان درياى معرفت براى تحصيل درر و لئالى معارف و حقائق در وى غواصى كردهاند و هر يك به نوبت خود و به قدر وسع و استطاعت خود از آن بهره بردهاند . امروز يكى از كلمات بسيار بسيار ارزشمند آن بزرگوار را از كتاب نهج البلاغه در اينجا عنوان مىكنيم كه اين گفتار ما در اين درس از آنجا سرچشمه گرفته است . سخن آن جناب اين است كلّ وعاء يضيق بما جعل فيه الّا وعاء العلم فانه يتّسع به
ابو حامد عبد الحميد بن هبة اللّه بن ابى الحديد معروف به ابن ابى الحديد متوفى 656 ه ق . كه يكى از شرّاح نامور نهج البلاغه است در شرح جملهء فوق گويد : هذا الكلام تحته سر عظيم و رمزالى معنى شريف غامض و منه اخذ مثبتوا النفس الناطقه الحجة على قولهم ( ص 413 ، ج 2 ، طبع ايران ) و سپس آن را تفسير و بيان كرده است .
در مطلب اين درس بايد خيلى انديشه به كار برد و بسيار در خويش جستجو كرد تا آن ظرف علم را كه هر چه علم در او قرار گيرد گنجايش او بيشتر مىگردد و براى تحصيل علوم بالاتر آمادهتر مىشود ، در خود پيدا كند زيرا كه دانستى هر دو ظرف را يك شخص دارا است و موضوع هر دو قضيه يك من است .
اجازه بفرماييد در پيرامون همين مطلب گفتگوى بيشترى داشته باشيم . هر يك از ما مىداند كه گرسنهء نان به فرا گرفتن دانش سير نمىشود . مقصودم اين است كه به دانش ، گرسنگى ديگ معده رفع نمىشود ، خواندن و دانستن يك رسالهء علمى كار يك گرده نان را براى دانشمند گرسنه نمىكند او هر چه دانش اندوزد بايد نان بخورد تا از
دروس معرفت نفس (فارسى) — صفحة 119
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص١١٩