الحكمة .
و الكلية الالهية لها خمس قوى : بقاء فى فناء ، و نعيم فى شقاء ، و عزفى ذل ، و فقر فى غناء ، و صبر فى بلاء ، و لها خاصيتان : الرضا و التسليم و هذه التى مبدؤها من اللّه و اليه تعود قال اللّه تعالى و نفخت فيه من روحى و قال اللّه تعالى يا أيتها النفس المطمئنة ارجعى إلى ربك راضية مرضية و العقل وسط الكل .
اين روح القدسى كه در مقرّبين است همان قوّهء قدسيّة است كه فارابى و ديگر حكماى الهى گويند : النبوّة تختصّ فى روحها بقوة قدسيّة . يعنى اين روح القدس مرتبهء عالى جان ايشان است ، نه مراد از آن جبرئيل عليه السّلام باشد . اگرچه روح القدس يكى از اوصاف امين وحى الهى جبرائيل - عليه السّلام - است :
قُلْ نَزَّلَهُ رُوحُ الْقُدُسِ مِنْ رَبِّكَ بِالْحَقِّ
« 1 » . و بدين معنى ، در روايات ، بسيار آمده است جز اينكه در احاديث ، روح نبوت به روح القدس تعبير شد و وجود نفسى جبرئيل عليه السّلام نيز روح القدس است ، تا بدانى كه روح قدسى بايد تا با روح القدس ارتباط و اتصال يابد . در اين نكات تأمل بسزا بايد كرد تا به مغزى و لبّ مطلب رسيد . و همچنين است ارواح ديگرى كه در اصحاب ميمنه و مشأمه هست ، يعنى مقصود يك حقيقت ذات مراتب است .
روح الايمان كه در اصحاب ميمنه است همان است كه در كتب عقليه از آن به قوهء عاقله تعبير مىشود كه بدان ايمان به عالم غيب آورد و عدل پيشه كرد و خوف خدا دارد ، كه امام فرمود : فبه آمن و عدل و خافوا اللّه عز و جل . روح مقرّبين واجد اين مرتبه است با اضافه ، كه آن قوه قدسيّه يعنى روح القدس است ، كه در نبىّ و وصى و بالجمله در مقرّبين به اختلاف درجات است .
روح قدسى را وصف فرموده است كه لا ينام و لا يغفل و لا يلهو و لا يزهو ، روح القدس كان يرى به ، فبروح القدس عرفوا تحت العرش الى ما تحت الثّرى .
رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود : تنام عينى و لا ينام قلبى . خداوند - سبحان - در
هامش
( 1 ) - نحل 16 : 102 .