اين چنين فرد را آدم و انسان كامل و جام جهاننما و آيينه گيتىنما گويند و به أسامى بسيار ديگر نيز نامند و در موجودات داناتر و بزرگوارتر از او موجودى نيست كه زبده و خلاصه موجودات است و تمام عمّال كارخانه وجود از اعلى تا به اسفل از ملائكه كرّوبى تا قوى منطبع در طبايع ، از عقل نخستين تا هيولى اولى خادمان اويند و گرد او طواف مىكنند .
اتحاد و فناى نفس در عقل كل
و چون انسان كامل عقل مستفاد است در شأن او اذا شاءوا أن علموا ، علّموا ، يا اعلموا يا علموا صادق است نه فقط مرتبط با عقل بسيط است كه عقل كل است ، بلكه متصل ، بلكه متحد با آن است ، بلكه اتحاد هم از ضيق تعبير است چه مطلب فوق آن است و از روى لا علاجى به فنا تعبير كردهاند امّا فنايى كه قرة عين العارفين است .
نكتهها چون تيغ پولاد است تيز * گر نباشد اسپرت وا پس گريز
رسول اللّه صلّى اللّه عليه و إله و سلم : لى مع اللّه وقت لا يسعنى فيه ملك مقرّب و لا نبى مرسل فرمود ، و نكره در سياق نفى افادهء عموم مىدهد كه در آن حال ، لا يسعنى خود او را كه نبى مرسل است شامل است ، فتبصر . و انما قال وقت و لم يقل مقام للفرق بين مرتبة الرسالة و مرتبة الولاية لان دعوى الرسالة لا يلائم دعوى المقام هناك و انما يلائم الدعوى الوقتية « 1 » مقام شهود دائم است بخلاف الوقت ، فرق ميان وقت و مقام نظير فرق ميان حال و ملكه است « 2 » .
كشّاف حقائق امام به حق ناطق صادق آل محمّد عليهم السّلام فرمود :
هامش
( 1 ) اسفار ، ج 3 ، ص 62 ، ط 1 .
( 2 ) اسفار ، ج 3 ، ص 84 ، ط 1 .