شأن نزول :
ارشاد و گرنه كنارهگيرى
در « تفسير مجمع البيان » از امام باقر عليه السلام نقل شده : چون آيهء نخست نازل گرديد و مسلمانان از مجالست با كفار و استهزاءكنندگان آيات الهى ، نهى شدند جمعى از مسلمانان گفتند : اگر بخواهيم در همه جا به اين دستور عمل كنيم بايد هرگز به « مسجد الحرام » نرويم و طواف خانهء خدا را نكنيم ( ؛ زيرا آنها در گوشه و كنار مسجد پراكندهاند و به سخنان باطل پيرامون آيات الهى مشغولند و در هر گوشهاى از مسجد الحرام ما مختصر توقفى كنيم ممكن است سخنان آنها به گوش ما برسد ) .
در اين موقع ، آيهء دوم نازل شد و به مسلمانان دستور داد : در اين گونه مواقع آنها را نصيحت كنند و تا آنجا كه در قدرت دارند به ارشاد و راهنمائى آنها بپردازند . « 1 »
ذكر شأن نزول براى آيهء فوق - همانطور كه سابقاً نيز اشاره كرديم - با نازل شدن تمام سوره با هم منافات ندارد ؛ زيرا ممكن است حوادث مختلفى در زندگى مسلمانان رخ دهد ، سپس سورهاى يك جا نازل شود و هر چند آيهاى از آن ناظر به قسمتى از آن حوادث بوده باشد .
* * *
( ( 91 ) ) وَ ما قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِذْ قالُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ عَلى بَشَرٍ مِنْ شَيْءٍ قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْكِتابَ الَّذي جاءَ بِهِ مُوسى نُوراً وَ هُدىً لِلنَّاسِ تَجْعَلُونَهُ قَراطيسَ تُبْدُونَها وَ تُخْفُونَ كَثيراً وَ عُلِّمْتُمْ ما لَمْ تَعْلَمُوا أَنْتُمْ وَ لا آباؤُكُمْ قُلِ اللَّهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ في خَوْضِهِمْ يَلْعَبُونَ
آنها خدا را درست نشناختند كه گفتند : « خدا هيچ چيز بر هيچ انسانى ، نفرستاده است » ! بگو : « چه كسى كتابى را كه موسى آورد ، نازل كرد ؟ ! كتابى كه براى مردم ، نور و هدايت بود ؛ ( اما شما ) آن را به صورت پراكنده قرار مىدهيد ؛ قسمتى را آشكار ، و قسمتى
هامش
( 1 ) « مجمع البيان » ، ذيل آيهء مورد بحث ؛ « بحار الانوار » ، ج 9 ، ص 89 ؛ « مستدرك » ، ج 12 ، ص 312 و 313 .