( 188 ) لا تَحْسَبَنَّ الَّذينَ يَفْرَحُونَ بِما أَتَوْا وَ يُحِبُّونَ أَنْ يُحْمَدُوا بِما لَمْ يَفْعَلُوا فَلا تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفازَةٍ مِنَ الْعَذابِ وَ لَهُمْ عَذابٌ أَليمٌ ( ( 189 ) ) وَ لِلَّهِ مُلْكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَديرٌ
گمان مبر آنها كه از اعمال ( زشت ) خود خوشحال مىشوند ، و دوست دارند در برابر كار ( نيكى ) كه انجام ندادهاند مورد ستايش قرار گيرند ، از عذاب ( الهى ) بركنارند ! ( بلكه ) براى آنها ، عذاب دردناكى است !
و حكومت آسمانها و زمين ، از آن خداست ؛ و خدا بر همه چيز تواناست .
شأن نزول :
تمجيد بر كارهاى ناكرده
محدثان و مفسران شأن نزولهاى متعددى براى آيهء فوق نقل كردهاند ، از جمله اين كه :
جمعى از يهود به هنگامى كه آيات كتب آسمانى خويش را تحريف و كتمان مىكردند و به گمان خود ، از اين رهگذر نتيجه مىگرفتند ، از اين عمل خود بسيار شاد و مسرور بودند ، و در عين حال دوست مىداشتند : مردم آنها را عالم و دانشمند وحامى دين و وظيفهشناس بدانند ، آيهء فوق نازلشد ، وبهپندارغلطآنها پاسخ گفت . « 1 »
بعضى ديگر گفتهاند : آيه ، دربارهء منافقان است ، هنگامى كه يكى از جنگهاى اسلامى پيش مىآمد ، آنها با انواع بهانهها ، از شركت در ميدان جنگ خوددارى مىكردند ، به هنگامى كه جنگجويان ، از جهاد برمىگشتند ، قسم ياد مىكردند ، كه اگر عذر نمىداشتند ، هرگز جهاد را ترك نمىگفتند ، و با اين حال ، انتظار داشتند كه در برابر « كار ناكرده » مانند مجاهدان فداكار ، مورد تحسين قرار گيرند ! . آيه نازل شد و به اين توقع نابه جا پاسخ گفت . « 2 »
هامش
( 1 ) « بحار الانوار » ، ج 15 ، ص 177 ؛ « مجمع البيان » ، ذيل آيهء مورد بحث ؛ « تفسير طبرى » ، ج 4 ، ص 136 ، ذيل آيهء مورد بحث ؛ « تفسير رازى » ، ج 9 ، ص 456 ، ذيل آيهء مورد بحث ؛ « اسباب نزول الآيات » واحدى نيشابورى ، ص 91 .
( 2 ) تفاسير « المنار » ، « مجمعالبيان » ، « رازى » و « طبرى » ، ذيلآيه ؛ « تفسير على بن ابراهيم قمى » ، ج 1 ، ص 128 .