( 181 ) لَقَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّذينَ قالُوا إِنَّ اللَّهَ فَقيرٌ وَ نَحْنُ أَغْنِياءُ سَنَكْتُبُ ما قالُوا وَ قَتْلَهُمُ الْأَنْبِياءَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَ نَقُولُ ذُوقُوا عَذابَ الْحَريقِ
خداوند ، سخن آنها را كه گفتند : « خدا فقير است و ما بىنيازيم » ، شنيد ! به زودى آنچه را گفتند ، خواهيم نوشت ؛ و ( همچنين ) به ناحق كشتن پيامبران را ( مىنويسيم ) ؛ و به آنها مىگوئيم : « بچشيد عذاب سوزان را ( در برابر كارهايتان ! ) » .
شأن نزول :
خدا فقير است و ما اغنياء
در شأن نزول اين آيه ، كه دربارهء توبيخ و سرزنش يهود نازل شده است ، « ابن عباس » مىگويد : پيامبر صلى الله عليه و آله نامهاى به يهود « بنىقينقاع » نوشت و در طى آن ، آنها را به انجام نماز ، پرداخت زكات ، و دادن قرض به خدا دعوت نمود .
منظور از قرض ، انفاق در راه خدا است كه براى تحريك حداكثر عواطف مردم از آن چنين تعبير شده است .
فرستادهء پيامبر صلى الله عليه و آله به خانهاىكه مركز تدريس مذهبى يهوديان بود و « بيتالمدارس » نام داشت وارد شد ، و نامه را به دست « فنحاص » دانشمند بزرگ يهود داد .
او پس از مطالعهء نامه ، با لحن استهزا آميزى گفت : اگر سخنان شما راست باشد ، بايد گفت : خدا فقير است و ما غنى و بىنياز ! زيرا اگر او فقير نبود ، از ما قرض نمىخواست ! ( اشاره به آيهء « مَنْ ذَا الَّذِى يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً » ) . « 1 »
به علاوه محمّد صلى الله عليه و آله معتقد است ، خدا شما را از رباخوارى نهى كرده ، در حالى كه خود او در برابر انفاقها به شما وعدهء ربا و فزونى مىدهد ! ( اشاره به آيهء « يُرْبِى الصَّدَقاتِ » ) . « 2 »
ولى بعداً « فنحاص » انكار كرد كه چنين سخنانى را گفته باشد . در اين موقع آيات فوق نازل گشت . « 3 »
هامش
( 1 ) حديد ، آيهء 11 - بقره ، آيهء 245 .
( 2 ) بقره ، آيهء 276 .
( 3 ) « اسباب نزول الآيات » واحدى نيشابورى ، ص 88 و 89 ؛ « تفسير روح البيان » ، ذيل همين آيه ؛ « مجمع البيان » ، ذيل آيهء مورد بحث ؛ « تفسير طبرى » ، ذيل آيهء مورد بحث ؛ « بحار الانوار » ، ج 9 ، ص 73 .