اين است آنچه متعلّق است به امر آخرت .
امّا آنچه متعلّق است به امر دنيا آن است كه بنويسد آنچه هركس نزد او دارد از مال و حقوق و آنچه او نزد هركس دارد و اگر زكات و حج و ردّ مظالم كه آن عبارت است از مال مردم كه بر ذمّهء او باشد و صاحب آن معلوم نباشد وصيّت نمودن به آن واجب است ، و بايد كه تعيين مبلغ هريك بكند و شخصى امين [ و ] معتبر بلكه چند شخص معتبر را به طريق اجتماع يا جدا جدا وصىّ سازد در اخراج و دادن آن و همچنين اگر امانتهاى مردم و وصاياى ايشان در گردن داشته باشد به صاحب رساند اگر ميسّر شود و الّا ذكر آنها نمايد و اوصيا را گويد كه به صاحب رسانند و به آن عمل كنند و همچنين اگر در ذمّهء او نماز و روزه باشد به آنها وصيّت نمايد ، و مدّت آنها و مبلغ اجاره را تعيين كند و اگر كسى را رنجانيده باشد به ايذاء و غيبت و غيره ابراء ذمّهء خود از آن حاصل نمايد و اگر ميسّر نباشد اوصيا را گويد كه ابراء ذمّهء او از صاحب آن طلبند و اگر وجوب حج و زكات و ردّ مظالم و غير اينها را به يقين نداند از روى احتياط وصيّت به آنها نمايد ، و اين وصيّت سنّت است .
مجملا بايد كه خود را از جميع حقوق خلاص سازد از حق خداى تعالى كه عوض و تلافى نداشته باشد غير از توبه به توبه و استغفار ؛ و توبه اظهار پشيمانى و تأسف است بر فعلهايى كه عوض و تلافى نداشته باشد و بر فعلهاى حرامى كه كرده است و عازم بودن بر ترك آنها دائما ، و از حقّى كه عوض و تلافى داشته باشد مثل نماز و روزه كه ترك شده باشد به كردن آنها يا به وصيت به آن اگر وقت نباشد ، و از حقّ مردم به راضى ساختن ايشان يا به دادن آن يا حلال كردن آن و ابراء نمودن از مال و غيبت و دشنام و رنجانيدن و غيره .
و اگر طفلى داشته باشد همين نوع كسان جهت وصايت و ولايت او تعيين نمايد و گويد كه شما راست تصرف و تسلّط بر نفس و مال او چنان كه مرا بود و اين
هفده رساله ( عربى وفارسى ) ( به ضميمه چهار رساله از ديگران ) — صفحة 400
مساهمون: المحقق الأردبيلي
ص٤٠٠