29 / 19
آيا نديدند چگونه نو مىكند خدا آفرينش را باز ديگر بار كند آفرينش هر آئينه اين كار بر خدا آسان است ( 19 )
29 / 20
بگو سير كنيد در زمين پس در نگريد چگونه نو كرد آفرينش را باز خدا پيدا كند آن پيدايش را بازپسين هر آئينه خدا بر هر چيز تواناست ( 20 )
29 / 21
عذاب كند هر كرا خواهد و رحم كند بر هر كه خواهد و بسوى او بازگردانيده خواهيد شد ( 21 )
29 / 22
و نيستيد شما عاجزكننده در زمين و نه در آسمان و نيست شما را بجز خدا هيچ دوست و نه يارىدهنده ( 22 )
شرح
أَ وَ لَمْ يَرَوْا كَيْفَآيا نمىبينيد و حفص به غيبت مىخواند يعنى آيا نمىبينند منكران بعث كه چگونهيُبْدِئُ اللَّهُ الْخَلْقَآشكارا مىگرداند خداى تعالى آفريدگاران را و از نيست هست مىكندثُمَّ يُعِيدُهُپس ايشان را بعد از موت بازگرداند بحياتإِنَّ ذلِكَبه درستى كه اين ابدا و اعادهعَلَى اللَّهِ يَسِيرٌبر خداى تعالى آسان استقُلْبگو اى محمد ص مر اين منكران را كه از راه تفكّر و استدلالسِيرُوابرويدفِي الْأَرْضِدر زمينفَانْظُرُوا كَيْفَپس بنگريد كه چگونهبَدَأَ الْخَلْقَبيافريده است خداى تعالى خلق را در ابتداء بر اختلاف اشكال و افعال و احوالثُمَّ اللَّهُپس خداى تعالىيُنْشِئُظاهر گرداندالنَّشْأَةَ الْآخِرَةَآفريدن ديگر را ملخص سخن آن است كه چون بديديد و بدانستيد كه خالق همه در ابتدا اللّه است حجت لازم شود بر شما در اعادت و به ضرورت دانيد آنكه مبدئ خلايق است مىتواند كه معيد ايشان باشدإِنَّ اللَّهَبه درستى كه خداى تعالىعَلى كُلِّ شَيْءٍبر همه چيز از ابداء و اعادهقَدِيرٌتواناست به جهت آنكه قدرت صفت ذاتى اوست و نسبت ذات او به همه ممكنات يكسان است چون بر نشئت اولى قادر است هر آئينه از نشأة اخرى عاجز نخواهد بوديُعَذِّبُعذاب كندمَنْ يَشاءُهرك را خواهد عذاب اووَ يَرْحَمُ مَنْ يَشاءُو ببخشد بر هر كه خواهد بخشش اووَ إِلَيْهِ تُقْلَبُونَو بسوى حكم او بازگرديده خواهيد شد در روز جزا و گفتهاند كه عذاب كند بخذلان و كفران و بخشايد بتوفيق ايمان و در كشف الاسرار آورده كه عذابش از راه عدل است و رحمتش از روى فضل هرك را خواهد با وى عدل كند و از پيش براند و هرك را خواهد بوى فضل كند بلطف خويش بخواند نظماگر رانى ز راه عدل رانى * و گر خوانى ز روى فضل خوانىمرا با راندن و خواندن چهكار است * اگر خوانى و گر رانى تو دانىدر زاد المسير آورده كه عذاب به زشت خوى است و رحمت بحسن خلق و نزد بعضى عذاب و رحمت بميل دنيا است و ترك آن يا بحرص و قناعت يا بمتابعت بدعت و ملازمت سنت يا بتفرقه خاطر و جمعيت دل امام قشيرى رح فرموده كه عذاب بهآنست كه بنده را با او گذارد و رحمت آنكه متولى كار او شود مصرعه تا تو نباشى يار ما رونق نگيرد كار ما -وَ ما أَنْتُمْو نيستيد شما اى مردمانبِمُعْجِزِينَعاجزكنندگان مر پروردگار خود را از عذاب خودفِي الْأَرْضِدر زمين يعنى اگر خواهيد كه از حكم او بگريزيد و در زمين متوارى شديد نتوانيد شدوَ لا فِي السَّماءِو نه در آسمان يعنى اگر در آسمان باشيد هم عاجزكنندگان نيستيد و گفتهاند مراد آن است كه نه هر كه در آسمان است قادر بود بر عاجز كردن خداىوَ ما لَكُمْو نيست شما را از عذاب خداىمِنْ دُونِ اللَّهِبجز خداى تعالىمِنْ وَلِيٍّهيچ دوستى كه نگاه دارد شما را از انوَ لا نَصِيرٍو نه يارى كه بصدد دفع آن درآيد .