17 / 17
و بسا كس را هلاك كرديم . از طبقات مردمان بعد نوح و بس است پروردگار تو به گناه بندگان خود دانا بينا ( 17 )
17 / 18
هر كه خواسته باشد آسودگى دنيا بشتاب دهيم وى را در آنجا هر چه خواهيم هر كرا خواهيم باز مقرر كنيم براى او دوزخ درآيد به آن نكوهيده راندهشده ( 18 )
17 / 19
و هر كه بخواهد ثواب آخرت و سعى كند براى وى سعى كه لايق وى است و او مسلمان باشد پس اين جماعه هست سعى ايشان مقبول ( 19 )
17 / 20
هر فرقه را پى در پى مىدهيم اين فرقه را و آن فرقه را از بخشش پروردگار تو و نيست بخشش پروردگار تو بازداشته شده ( 20 )
17 / 21
ببين چگونه افزونى دادهايم بعضى مردمان را بر بعض يعنى در دنيا بحسب رزق و جاه و هر آئينه آخرت زيادهتر بود در تميز درجات و در افزونى دادن ( 21 )
شرح
وَ كَمْ أَهْلَكْناو چه بسيار هلاك كردهايممِنَ الْقُرُونِاز اهل قرنهامِنْ بَعْدِ نُوحٍاز پس فوت نوح عليه السلام چون قوم عاد و ثمود و امثال آن قرنى صد و بيست سال است يا چهل يا هشتاد يا مدتى كه اعمار اهل عصر از ان در نگذرندوَ كَفى بِرَبِّكَو بسنده است پروردگار توبِذُنُوبِ عِبادِهِبه گناه بندگان خودخَبِيراًدانا كه ذنوب پنهان ايشان را داندبَصِيراًبينا كه خطيات آشكاراى ايشان را بيند ، آوردهاند كه منافقان در غزوات با مؤمنان بيرون مىرفتند و غرض ايشان حصول غنيمت بود نه خلوص مجاهدت حق سبحانه فرمود كهمَنْ كانَهر كه باشد از روى خساست همتيُرِيدُ الْعاجِلَةَخواهد اين جهان شتابنده را يعنى نعمت و لذّت او راعَجَّلْنا لَهُبشتابانيم براى اوفِيهادر دنياما نَشاءُآنچه خواهيم از نعمتهالِمَنْ نُرِيدُاز براى آن كس كه ما خواهيم از طالبان دنياثُمَّ جَعَلْنا لَهُ جَهَنَّمَپس آماده كنيم براى او دوزخ را در آخرتيَصْلاهادرآيد به دوزخمَذْمُوماًنكوهيدهمَدْحُوراًرانده شده از رحمت خداىوَ مَنْ أَرادَ الْآخِرَةَو هر كه خواهد آخرت يعنى بهشت راوَ سَعى لَهاو بشتابد براى آن يعنى سعى كند باعمال نيكو در طلب بهشتسَعْيَهاآنچه حق سعى باشدوَ هُوَ مُؤْمِنٌو حال آنكه او مؤمن باشد بايمان خالى از شائبه شركفَأُولئِكَپس آن گروه كه جامع شروط ثلاثهاند يعنى طلب آخرت و سعى در اعمال نيكو با ثبوت ايمانكانَ سَعْيُهُمْهست شتافتن ايشانمَشْكُوراًمقبول و پسنديده نزديك خداىكُلًّاهر يكى را ازين دو گروه كه طالبان دنيا و جويندگان عقبىاندنُمِدُّامداد كنيم و عطا دهيمهؤُلاءِآن گروه را به مقدار كفايتوَ هَؤُلاءِو آن گروه را به قدر همت يعنى هيچ كدام را محروم نگردانيم بلكه مدد كنيممِنْ عَطاءِ رَبِّكَاز عطاى پروردگار تووَ ما كانَو نيستعَطاءِ رَبِّكَعطاى پروردگار تومَحْظُوراًمنع كرده و بازداشته از مؤمن و كافر مؤمن را در هر دو سراى و كافر را همين در دنياانْظُرْبنگر بديده اعتبار كه از روى حكمتكَيْفَ فَضَّلْناچگونه افزونى داديمبَعْضَهُمْبعضى آدميان راعَلى بَعْضٍبر بعضى ديگر از ايشان در روزى كه بعضى را سعت است در ان و جمعى را نه يا تفضيل داديم برخى را كه طالب آخرتاند به توفيق بر برخى كه جوينده دنيااندوَ لَلْآخِرَةُو هرآئينه آن سراىأَكْبَرُ دَرَجاتٍبزرگتر است از روى درجاتوَ أَكْبَرُ تَفْضِيلًاو بزرگتر از جهت تفضيل يعنى تفاوت در آخرت بيشتر است زيرا كه تفاوت بهشت بدرجات است و از درجه تا به درجه برتر ازو ما بين زمين و آسمان مسافت باشد و تفاوت دوزخ به دركاتست و از دركه تا بدركه زيرتر ازو همين مقدار بعد خواهد بود .