16 / 87
و اين همه افگنند بسوى خدا آن روز پيغام انقياد را و گم گردد از ايشان آنچه افترا مىكردند ( 87 )
16 / 88
آنان كه كافر شدند و بازداشتند يعنى مردمان را از راه خدا افزون دهيم ايشان را عذابى بالاى عذابى بسبب آنكه فساد مىكردند ( يعنى عذاب ضلال و اضلال ) ( 88 )
16 / 89
و آن روز كه برانگيزيم در هر امّتى گواهى را بر ايشان از قبيلهء ايشان و بياريم ترا گواه بر اين كافران و فرودآورديم بر تو كتاب براى بيان كردن هر چيز و براى راه نمودن و بخشايش و مژده دادن مسلمانان ( 89 )
شرح
وَ أَلْقَوْا إِلَى اللَّهِو بيفگنند به خداىيَوْمَئِذٍ السَّلَمَدر آن روز صلح را يعنى خواهند كه از در صلح درآيند و معترف شوند به گناه و گردن نهند حكم خداى را يا اسلام آرند و هيچكدام سود ندارد مصرعه چون كار ز دست رفت فرياد چه سودوَ ضَلَّ عَنْهُمْو گم گردد از ايشان يعنى باطل و زائل شودما كانُوا يَفْتَرُونَآنچه بودند كه دروغ برمىبافتند از شفاعت بتان و دستگيرى ايشان چه بجاى شفاعت از ايشان شناعت بينندالَّذِينَ كَفَرُواآنان كه نگرويدند به خداىوَ صَدُّواو بازداشتند مردمان راعَنْ سَبِيلِ اللَّهِاز راه خداى يعنى از ايمان به حضرت مصطفى صزِدْناهُمْبيفزائيم ايشان راعَذاباً فَوْقَ الْعَذابِعذابى بالاى عذابىبِما كانُوابسبب آنكه بودند كه بمنع مردم از اسلاميُفْسِدُونَتباهى مىكردند پس يك عذاب براى كفر ايشان است و يكى براى منع ديگران از اسلام و گفتهاند زيادتى عذاب آنست كه ماران بزرگ خلقت و كژدمان عظيم جثّه بر ايشان گمارند و ايشان گريزان شده خواهند كه خود در ميان آتش پنهان شوند و در زاد المسير گفته كه پنججوئى از روئين گداخته به طرف ايشان روان گردد و به سه جوى از ان معذب شوند در مقدار شبى از شبهاى دنيا و به دو جوى ديگر در مدّت اندازه روزى از روزهاى اين جهان و گويند زيادتى اين عذاب بزمهرير باشدوَ يَوْمَ نَبْعَثُو ياد كن اى محمد روزى را كه برانگيزيمفِي كُلِّ أُمَّةٍدر ميان هر گروهىشَهِيداً عَلَيْهِمْگواهى بر گفتار و كردار ايشانمِنْ أَنْفُسِهِمْاز نفسهاى ايشان يعنى پيغمبرى كه هم از ايشان مبعوث بوده بر ايشانوَ جِئْنا بِكَو بياريم ترا نيزشَهِيداً عَلى هؤُلاءِگواهى بر اين گروه يعنى بر امت تو تا بر تصديق مؤمنان و تكذيب مشركان گواهى دهىوَ نَزَّلْناو فروفرستاديمعَلَيْكَ الْكِتابَبر تو قرآن راتِبْياناً لِكُلِّ شَيْءٍبيانى روشن براى همه چيز از امور دين و دنيا به تفصيل و اجمال صاحب مدارك فرموده كه در بيان آنچه محتاج اليه باشد از شرعيات و در احكام منصوصه ظاهر است و در آنچه ثابت شود به سنّت و اجماع و قياس مرجع آنها نيز قرآن است چه در ان ماموريم بمتابعت رسول عليه السلام كه و اطيعوا الرسول و بيان كرده و حث كرده است ما را بر اجماع و تهديد بر ترك آن كه و من يتبع غير سبيل المؤمنين و فرموده است به عبرت و استدلال كه اصل قياس است حيث قال فاعتبروا يا اولى الابصار پس قرآن تبيان همه چيزها باشدوَ هُدىًو راه نمودن به حقوَ رَحْمَةًو بخشايش بر همه اگر به دو بگروندوَ بُشْرىو مژدگانى به بهشتلِلْمُسْلِمِينَمر مسلمانان را خاصة .