16 / 83
مىشناسند نعمت خدا را باز انكار آن مىكنند و بيشتر ايشان كافرانند ( 83 )
16 / 84
و آن روز كه برانگيزيم از هر گروهى گواهى باز دستورى داده نشود كافران را و نه از ايشان رجوع به مرضيات الهى طلب كرده ( 84 )
16 / 85
شود و چون بينند ستمكاران عذاب را اضطراب كنند پس سبك كرده نشود از ايشان و نه ايشان مهلت داده شوند ( 85 )
16 / 86
و چون ببينند مشركان شريكان خود را گويند اى پروردگار ما اين جماعه شريكان مااند كه مىپرستيديم بجز تو پس شريكان پيغام اندازند بسوى ايشان اين سخن را كه هر آئينه شما دروغگويانيد ( 86 )
شرح
يَعْرِفُونَ نِعْمَتَ اللَّهِمىشناسند مشركان نعمت خداى را كه شمرده شد بر ايشان و معترفند كه زينها ازو استثُمَّ يُنْكِرُونَهاپس انكار مىكنند آن را به پرستش غير منعم يا مىگويند نعمت او داده به شفاعت بتان يا در وقت سختى مىشناسند و در حال آسانى منكر مىشوند يا به زبان عارفند و بدل منكر و مىشايد كه نعمت اللّه نبوت حضرت رسالتپناه صلى اللّه عليه و سلّم باشد و آن را بمعجزات شناختند كه حق است و بعناد منكر شدندوَ أَكْثَرُهُمُ الْكافِرُونَو بيشتر ايشان يعنى همه ايشان غير مجانين و صبيان ناگرويدگانندوَ يَوْمَ نَبْعَثُو بترسان ايشان را از روزى كه برانگيزيممِنْ كُلِّ أُمَّةٍاز ميان هر گروهىشَهِيداًگواهى بر ايمان و كفر ايشان مراد پيغمبران امتاندثُمَّ لا يُؤْذَنُپس دستورى ندهندلِلَّذِينَ كَفَرُواو مر آنان را كه كافر شدهاند در عذرخواهى يا در رجوع به دنياوَ لا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَو نه ايشان مطالب شوند باسترضاء يعنى نگويند كه شما خوشنود سازيد خداى را يعنى عملى كنيد كه خداى از شما خوشنود گردد زيرا كه آخرت سراى تكليف نيست و در تاويلات امام ماتريدى رح آورده كه ايشان را دستورى اعتذار ندهند و اگر عذر خواهند از ايشان نپذيرندوَ إِذا رَأَىو چون ببينند روز قيامتالَّذِينَ ظَلَمُواآنان كه شرك آوردندالْعَذابَعذاب دوزخ را و درآرند ايشان را به دوزخ فرياد برآرند و از مالك تخفيف عذاب طلبندفَلا يُخَفَّفُپس سبك كرده نشودعَنْهُمْاز ايشان عذابوَ لا هُمْ يُنْظَرُونَو نه ايشان مهلت داده شوند يعنى زمانى ايشان را مهلت ندهند و بىعذاب نگذارندوَ إِذا رَأَىو چون ببينند در ان سراىالَّذِينَ أَشْرَكُواآنان كه شرك آوردندشُرَكاءَهُمْانبازان خود را يعنى بتان كه ايشان را شريك خداى مىگفتندقالُوا رَبَّناگويند مشركان اى پروردگار ماهؤُلاءِ شُرَكاؤُنَااين گروهاند شركاء ماالَّذِينَ كُنَّا نَدْعُواآنان كه بوديم ما كه ايشان را مىپرستيديممِنْ دُونِكَبدون تو و فرمان ايشان مىشنيديم در كفرفَأَلْقَوْاپس بيفگنند بتانإِلَيْهِمُ الْقَوْلَبسوى ايشان سخن را يعنى خداى بتان را گويا گرداند تا زود ايشان را جواب دهند و گويندإِنَّكُمْبه درستى كه شمالَكاذِبُونَدروغگويانيد هرگز شما را نفرموديم به پرستش خود يا شما ما را نمىپرستيد بلكه هواى خود را پرستش مىكرديد و در تبيان گويد كه نصارى و يهود و بنى مدلج عيسى و عزير و ملائكه عليهم السلام را در بهشت ببينند بهوقتى كه خود در دوزخ باشند گويند خدايا ما اينان را مىپرستيديم بامر ايشان پس آن دو پيغمبر و فرشتگان گويند شما دروغ مىگوئيد و ايشان شرمنده و خوار و مخذول گردند و حجت بر ايشان لازم شود انديشه ديگر كنند .