16 / 71
و خدا فضل داد بعض شما را بر بعض در روزى پس نيستند آنان كه افزودنى داده شدند عايدكنندگان روزى خود را بر مملوكان خود تا همسر ايشان در روزى برابر باشند آيا نعمت خدا را انكار مىنمايند ( 71 )
16 / 72
و خدا آفريد براى شما از جنس شما زنان را و آفريد براى شما از زنان شما پسران و نبيرگان و روزى داد شما را از پاكيزهها آيا بباطل معتقد مىشوند و بنعمت خدا ايشان ناسپاسى مىنمايند ( 72 )
16 / 73
و مىپرستند بجز خدا كسى را كه نمىتوانند براى ايشان چيزى روزى دادن از آسمانها و زمين چيزى از توانائى و قادر نمىشوند ( 73 )
شرح
وَ اللَّهُ فَضَّلَو خداى افزونى دادبَعْضَكُمْبرخى را از شماعَلى بَعْضٍبر برخى ديگرفِي الرِّزْقِدر روزى يعنى در مال دنيا تا يكى توانگر شد و يكى درويش يكى مهترى يافت و ديگرى چاكرىفَمَا الَّذِينَ فُضِّلُواپس نيستند آنان كه افزونى يافتهاند در اموال يعنى آنها كه بسبب مال مهترى يافته و توانگر گشته و مالك رقاب جمعى از موالى شدهاند نيستندبِرَادِّي رِزْقِهِمْبازگرداننده مال خود را يعنى دهنده و بخششكنندهعَلى ما مَلَكَتْ أَيْمانُهُمْبر آنها كه مالك شده است دستهاى ايشان آن كسان را يعنى خواجگان مالهاى خود را بر بندگان نمىدهند كه اگر مالكان مملوكان را در اموال خود شريك سازندفَهُمْ فِيهِ سَواءٌپس باشند ولات و موالى در مالدارى يكسان در تيسير فرموده كه خطاب با مشركان عرب است كه در تلبيه مىگفتند لبيك لا شريك لك الا شريكا هو لك حق سبحانه و تعالى مىفرمايد كه شما تجويز نمىكنيد كه بندگان شما در مال شما شريك شما باشند پس چگونه روا مىداريد كه بتان شريك من باشند در الوهيتأَ فَبِنِعْمَةِ اللَّهِآيا بنعمت خداىيَجْحَدُونَانكار مىكنيد و حفص به صيغه غيبت مىخواند يعنى كافران انكار نعم او مىكنند و چون ثابت شد كه منعم بجميع نعم او است پس هر كه بت را شريك او گويد منكر نعمت او شده باشدوَ اللَّهُ جَعَلَو خداى بيافريدلَكُمْبراى شمامِنْ أَنْفُسِكُمْدر جنس شماأَزْواجاًزنان كه با ايشان آرام مىگيريدوَ جَعَلَ لَكُمْو بيافريد براى شمامِنْ أَزْواجِكُمْاز زنان شمابَنِينَپسرانوَ حَفَدَةًو دختران يا اولاد اولاد يا دامادان يا فرزندان زنان كه از شوهران ديگر دارندوَ رَزَقَكُمْو روزى داد شما رامِنَ الطَّيِّباتِاز پاكيزهها و لذيذهاأَ فَبِالْباطِلِآيا به بيهودهيُؤْمِنُونَمىگروند اين مشركانوَ بِنِعْمَتِ اللَّهِو به نعمت خداىهُمْ يَكْفُرُونَايشان نمىگروند باطل عقيده است كه به بتان دارند از تحقيق اعانت و شفاعت و نعمت پرستش حق است بيگانگى يا باطل آن چيزى است كه حرام كردند از بحيره و سائبه و نعمت آنچه خداى بر ايشان حلال گردانيده و گفتهاند كه باطل شيطان است و ايشان به دو مىگروند و نعمت حضرت رسالتپناه صلى اللّه عليه و سلّم است و به دو مىگروندوَ يَعْبُدُونَو مىپرستندمِنْ دُونِ اللَّهِبدون خداىما لا يَمْلِكُ لَهُمْآن چيزى را كه مالك نيست يعنى توانائى ندارد براى ايشانرِزْقاًروزى دادنمِنَ السَّماواتِاز آسمانها يعنى بارانوَ الْأَرْضِو از زمين يعنى نباتات ملخص سخن آنست كه كافران عبادت بتان مىكنند كه ايشان نمىتوانند روزى دادنشَيْئاًچيزى را به پرستندگان خود از مطر و نباتوَ لا يَسْتَطِيعُونَو هرگز نيز نمىتوانند كه روزى دهند و مقرر است كه كه پرستش اينها خلاف عقل بود زيرا كه عبادت شكر نعمت است و هيچ نعمتى عظيمتر از آفريدن و روزى دادن نيست و اين دو صفت خداى را ثابت است نه اصنام را .