9 / 94
عذرخواهى كنند پيش شما چون بازآئيد بسوى ايشان بگو عذرخواهى مكنيد باور نكنيم سخن شما را هر آئينه آگاه ساخته است ما را خدا به بعض خبرهاى شما و خواهد ديد خدا و رسول او عمل شما را يعنى در دنيا بازگردانيده شويد بسوى دانندهء نهان و آشكارا پس خبر دهد شما را به آنچه مىكرديد ( 94 )
9 / 95
سوگند خواهند خورد به خدا پيش شما چون بازآئيد بسوى ايشان تا روى بگردانيد از ايشان پس شما روى گردانيد از ايشان هر آئينه ايشان پليداند و جاى ايشان دوزخ است سزائى آنچه مىكرده بودند ( 95 )
9 / 96
سوگند مىخورند براى شما تا رضامند شويد از ايشان پس اگر رضامند شويد از ايشان هر آئينه خدا رضامند نشود از گروه فاسقان ( 96 )
شرح
يَعْتَذِرُونَالقاى اعتذار خواهند كرد منافقانإِلَيْكُمْبسوى شما يعنى عذر خواهند خواست از تخلفإِذا رَجَعْتُمْچون بازگرديد از تبوكإِلَيْهِمْبسوى ايشان و به مدينه بازآئيدقُلْبگو اى محمد صلا تَعْتَذِرُواعذر مخواهيد بمعاذير كاذبه براى آنكه مالَنْ نُؤْمِنَ لَكُمْباور نخواهيم داشت و شما را تصديق نخواهيم كرد براى آنكهقَدْ نَبَّأَنَا اللَّهُبه تحقيق خبر داده است ما را خداىمِنْ أَخْبارِكُمْاز اخبار شما و احوال شما كه چرا نيامديد و قصد شما چه بودهوَ سَيَرَى اللَّهُو زود بيند خداىعَمَلَكُمْكار شما راوَ رَسُولُهُو فرستاده او نيز خواهد ديد كه از نفاق توبه مىكنيد يا بدان ثبات مىورزيدثُمَّ تُرَدُّونَپس بازگردانيده خواهيد شد در روز قيامتإِلى عالِمِ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِبسوى داناى نهان و آشكارا كه مطلع است بر ضمائر و ظواهر همهفَيُنَبِّئُكُمْپس خبر خواهد داد شما رابِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَبهآنچه بوديد كه مىكرديد از كتمان نفاق و اظهار وفاق و آن اخبار بتوبيخ و عقاب خواهد بودسَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِزود باشد كه سوگند خورند به خداىلَكُمْبراى شماإِذَا انْقَلَبْتُمْ إِلَيْهِمْچون بازگرديد از سفر بسوى ايشان و از اعجاز قرآن يكى آن بود كه خبر داد از سوگند بعضى منافقان چون جند بن قيس و امثال او كه بعد از رجوع پيغمبر و اصحاب رض او به مسجد آمده قسم ياد كردند كه ما بر خروج قادر نبوديم حق سبحانه و تعالى مىفرمايد كه سوگند مىخورند به دروغلِتُعْرِضُوا عَنْهُمْتا روى بگردانيد از عتاب و سرزنش ايشانفَأَعْرِضُوا عَنْهُمْپس اعراض كنيد از ايشان و بگذاريد ايشان راإِنَّهُمْ رِجْسٌبه درستى كه ايشان پليداند و نكوهيده و توبيخ و ملامت كه سبب ميل توبه و انابت است در حق ايشان مفيد نيفتد زيرا كه خبث اينها پذيرنده تطهير نيستوَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُو جاى ايشان دوزخست و عقاب و عتاب ايشان آن خواهد بودجَزاءًبراى پاداشبِما كانُوا يَكْسِبُونَآنچه بودند كه كسب مىكردند از كفر و نفاقيَحْلِفُونَسوگند مىخورند منافقانلَكُمْبراى شمالِتَرْضَوْا عَنْهُمْتا بدان خوشنود شويد از ايشان و ايشان از تعرض شما ايمن شوند ابن ابى بعد از رجوع آن حضرت ص سوگند ياد كرد كه ديگر در هيچ سفر از رسول خدا تخلف نهكند و عبد اللّه بن ابى سرح نيز بحضور فاروق رض بدين نوع سوگند ياد كرد حق سبحانه مىفرمايد كه سوگند ايشان براى طلب رضا شماست نه براى خوشنودى خداىفَإِنْ تَرْضَوْاپس اگر خوشنود شويد اى مؤمنانعَنْهُمْاز منافقان دروغگويانفَإِنَّ اللَّهَپس به درستى كه خداىلا يَرْضىخوشنود نمىشودعَنِ الْقَوْمِ الْفاسِقِينَاز گروه فاسقان يعنى رضاى شما با وجود خشم خدا ايشان را سود ندارد و مراد از آيت نهى مؤمنانست كه از ايشان راضى نشوند و به عذرهاى باطل ايشان فريفته نهشوند .