6 / 53
و همچنين امتحان كرديم بعض مردمان را به بعض تا گويند آيا اين جماعه انعام كرده است خدا بر ايشان از ميان ما ( خداى تعالى فرمود ) آيا نيست خدا داناتر به شكركنندگان ( 53 )
6 / 54
و چون بيايند پيش تو كسانى كه ايمان آوردهاند به آيتهاى ما پس بگو سلام عليكم لازم كرده است پروردگار شما بر خود مهربانى را ( لازم كرده است ) كه هر كه بكند از شما كار بد به نادانى باز توبه كرد بعد ازان و نيكوكارى نمود پس خدا آمرزنده مهربانست ( 54 )
6 / 55
و همچنين تفصيل مىكنيم نشانها را و تا ظاهر شود راه ستمكاران ( 55 )
شرح
وَ كَذلِكَ فَتَنَّاو چنانچه پيش از تو آزمودهايم فقرا را به اغنيا همچنان آزموديمبَعْضَهُمْ بِبَعْضٍبرخى از اشراف را به بعضى از ضعفا در امور دين و مقدم ساختيم اين ضعيفان را بر اقوياى عرب در سبقت با ايمانلِيَقُولُواتا گويند بزرگانأَ هؤُلاءِ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْهِمْآيا اين گروهاند كه بنعمت ايمان و احسان يا توفيق و هدايت منت نهاد خداى بر ايشانمِنْ بَيْنِنااز ميانأَ لَيْسَ اللَّهُآيا نيست خداىبِأَعْلَمَداناتر يعنى هستبِالشَّاكِرِينَبه شكرگويندگان بر نعمت اسلاموَ إِذا جاءَكَ الَّذِينَو چون بيايند به تو آنان كهيُؤْمِنُونَ بِآياتِناايمان دارند به آيتهاى مافَقُلْ سَلامٌ عَلَيْكُمْپس بگو سلام بر شما باد مراد همان درويشانند حق سبحانه از دور كردن ايشان نهى فرمود بعد از ان هر كدام كه به حضرت مصطفى آمدى آن حضرت بسلام بر وى پيشدستى كردى و در بعضى تفاسير آوردهاند كه قومى به خدمت سيّد كائنات عليه افضل الصلاة آمده گفتند يا رسول اللّه ص گناهان بزرگ كرديم و جرائم بيشمار ارتكاب نموده تدبير اعتذار و چاره استغفار بر چه وجه كنيم آن حضرت بجواب ايشان ملتفت نه گشت و ايشان نااميد از عتبه نبوّت بازگشتند فى الحال اين آيت نازل شد كه چون مؤمنان گنهكاران كه بوحدانيت من و رسالت تو و حقيت قرآن گرويدهاند بسوى تو آيند بر ايشان سلام گوئى كه بشارت است به سلامتى در دنيا و رحمت در عقبى و بگو بعد از سلامكَتَبَ رَبُّكُمْنوشت پروردگار شماعَلى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَبر نفس خود بخشش و بخشايش را يعنى وعده داد به رحمت يعنى وعده كه از شائبه خلف مبرا بودأَنَّهُ مَنْ عَمِلَ مِنْكُمْبه درستى كه هر كه بكند از شماسُوءاًكارى بدبِجَهالَةٍبه نادانى يعنى بدى كند در حالتى كه جاهل باشد به تبعه آن و نداند عقوبتى را كه بدان متفرع استثُمَّ تابَ مِنْ بَعْدِهِپس توبه كند بعد از ان عملوَ أَصْلَحَو باصلاح آرد كار خود را بهآنكه عزم كند بر عدم عود آن گناهفَأَنَّهُ غَفُورٌپس به درستى كه خدا آمرزنده است تائبان رارَحِيمٌمهربانست بر ايشان امام قشيرى رح فرموده كه اگر ملك بر تو ذلّت مىنويسد ملك براى تو بر خود رحمت مىنويسد پس ترا دو كتابت است يكى ازلى و يكى وقتى و مقرر است كه كتاب وقتى كتاب ازلى را باطل نمىتواند ساخت مضمون اين آيت شربت شفاست مر بيماران گناه را و شفا به شرط پرهيزست يعنى توبه و استغفار قطعه دردمندان گنه را روز و شب * شربتى بهتر ز استغفار نيست آرزومندان وصل يار را * چاره غير از نالههاى زار نيستوَ كَذلِكَو همچنانكه تفصيل كرديم درين سوره دلائل توحيد و نبوّت را همچنيننُفَصِّلُ الْآياتِتفصيل مىكنيم آيات قرآن را در وصف مطيعان و عاصيان تا حق ظاهر گرددوَ لِتَسْتَبِينَو تا روشن شودسَبِيلُ الْمُجْرِمِينَراه گناهكاران يعنى حق از باطل امتياز يابد نقل است كه چون قريش آن حضرت را بدين آباء دعوت كردند اين آيت نازل شد كه .