4 / 33
و مقرر كرديم وارثان براى هر چيزى از آنچه گذاشتهاند پدر و مادر و خويشان و كسانى كه ايشان را مربوط ساخته است عهد شما پس بدهيد ايشان را بهرهء ايشان هر آئينه خدا هست بر همه چيز حاضر ( 33 )
4 / 34
مردان تدبير كاركننده مسلّط شدهاند بر زنان بسبب آنكه فضل نهاده است اللّه بعض آدميان را بر بعض و بسبب آنكه خرج كردند از اموال خويش پس زنان نيكوكار فرمانبردارنده نگاهدارندهاند ( يعنى مال و آبرو را در غيبت زوج ) بنگاه داشت خدا و آن زنان كه معلوم كنيد سركشى ايشان پس پند دهيد ايشان را و ترك كنيد ايشان را در خوابگاه ( يعنى مباشرت مكنيد ) و بزنيد ايشان را پس اگر فرمانبردارى شما كردند پس تجسس مكنيد بر ايشان راهى را هر آئينه هست خدا بلندمرتبه بزرگ قدر ( 34 )
شرح
وَ لِكُلٍّو براى هر يك از شماجَعَلْنا مَوالِيَآفريديم عصبه و ميراث خواران تا احراز ز نصيب خود كنندمِمَّا تَرَكَ الْوالِدانِاز آنچه بازگذارند پدر و مادر اووَ الْأَقْرَبُونَو خويشاوندان نزديك ديگر رسم در ميان عرب بود كه با يكديگر معاقده مىكردند و رسم مخالفت و معاهدت در ميان مىآوردند و هر يك از متعاقدين مىگفت حربك حربى و سلمك سلمى دشمن تو دشمن من است و دوست تو دوست من است تو از من ميراث برى و من از تو و تو عاقلهء من باشى و من عاقلهء تو و اين سخنان را به سوگند مؤكد مىساختند و حليف را سدسى از ميراث حليف مقرر بود چون آيت مواريث نازل شد يكى از صحابه گفت يا رسول اللّه جمعى از ما حلفا دارند كه باخذ ميراث از يكديگر پيمان بستهاند حكم الهى در باب ميراث فرود آمد و هيچ جا سخن معاقده مذكور نه شد اين آيت نازل گشت كهوَ الَّذِينَ عَقَدَتْو آن كسانى كه در محالفت بستهاندأَيْمانُكُمْدستهاى شما اسناد معاقده بايدى بطريق مجازست و سبب درين اسناد آن كه متحالفان بوقت بيعت دستهاى يكديگر گرفتندىفَآتُوهُمْپس بدهيد مر ايشان رانَصِيبَهُمْبهرهء ايشان كه سدس ميراثست و حكم اين آيت به حكم آيهأُولُوا الْأَرْحامِمنسوخ گشتإِنَّ اللَّهَ كانَبه درستى كه خدا هستعَلى كُلِّ شَيْءٍبر همه چيزها از عهود و مواثيق و محالفاتشَهِيداًگواه آوردهاند كه حبيبه زوجه سعد بن ربيع رض يا جميله زوجه ثابت بن قيس طريقه نشوز پيش گرفته با شوهر بىرائى بسيار كرده و شوهر از غايت اضطراب طپانچه بر روى وى زده و او شكايت پيش پدر خود برد و باتفاق پدر به ملازمت حضرت پيغمبر ص رفته قصّه گذشته را بموقف عرض رسانيد و آن حضرت بقصاص بر شوهر وى حكم فرمود پدر و دختر متوجه طلب قصاص شده رو بدر مسجد نهادند و جبرئيل ع آيت آورده كهالرِّجالُ قَوَّامُونَمردان كارگزارند تسلّط يافتهعَلَى النِّساءِبر زنان و قايم بامور معيشت ايشان حضرت رسالتپناه ص پدر و دختر را آواز داد كه بازگرديد ما كارى خواستيم و خدا كارى خواست و الذى اراد اللّه خير و مفهوم اين آيت تفضيل مردانست بر زنان چه مردان ادبكننده و كارفرمايندهء زناناندبِما فَضَّلَ اللَّهُبه سبب آن چيز كه تفضيل كرد و افزونى داد خداىبَعْضَهُمْبعضى از ايشان را كه مردانندعَلى بَعْضٍبر برخى ديگر كه زنانند و تفضيل مردان بكمال عقل و علم و حلم و وفور حدس و فهمست و بجهاد و بكمال صوم و صلاة و جمعه و جماعت و اذان و خطبه و اعتكاف و نماز عيدين و نماز جنازه و شهادت در حدود و قصاص و زيادتى ميراث و امثال آن و آنكه انبياء و ائمه از مردانند از همه فضائل اكمل و اشرفندوَ بِما أَنْفَقُواو ديگر فضيلت دادن مردان را بر زنان بسبب آن چيزى كه نفقه مىكنند بر ايشانمِنْ أَمْوالِهِمْاز مالهاى خويش چه در مهر و چه در نفقهفَالصَّالِحاتُپس زنان شايسته حالقانِتاتٌفرمانبرندگانند مر خدا را يا قيامكنندگان بحقوق ازواجحافِظاتٌ لِلْغَيْبِنگاهدارندگان مر غيبت ازواج را يعنى حفظ الغيب ازواج رعايت كنند در عفت و عصمتبِما حَفِظَ اللَّهُبهآنكه نگاهداشت خدا مر ايشان راوَ اللَّاتِي تَخافُونَو آن زنانى كه مىدانيد يا مىترسيدنُشُوزَهُنَّنافرمانى و تسلط ايشان يعنىفَعِظُوهُنَّپس پند گوئيد ايشان را به كلماتى كه دلهاى ايشان را نرم گرداند يا تعليم دهيد ايشان را و آگاه كنيد از تعظيم حقوق ازواجوَ اهْجُرُوهُنَّو ببريد از ايشانفِي الْمَضاجِعِدر خوابگاههايشان در يك جامهء خواب مباشيد يا پشت بر ايشان كنيدوَ اضْرِبُوهُنَّو بزنيد ايشان را زدنى كه نخراشد و نهشكند و هيچ عضو را زشت نهكند و گفتهاند وعظ نزديك خوف نشوزست و هجر بهنگام ظهور نشوز و ضرب بوقت تكرار نشوزفَإِنْ أَطَعْنَكُمْپس اگر فرمانبرند شما را از آنچه مكروه طبع شماست بازآيندفَلا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًاپس مطلبيد بر ايشان راه بيدادىإِنَّ اللَّهَ كانَبه درستى كه هست خداىعَلِيًّابرتر از آنكه بظلم بر ايشان راضى شودكَبِيراًبزرگتر از آنكه مظلوم را فروگذارد .