3 / 166
و آنچه رسيد بشما روز كه بهم آمدند دو گروه پس به اراده خدا بود و تا متميز سازد خدا مؤمنان را ( 166 )
3 / 167
و متميز سازد آنان را كه منافق شدند و گفته شد ايشان را بيائيد بجنگيد در راه خدا يا دفع كنيد كافران را يعنى از بلاد خويش گفتند اگر مىدانستيم جنگ كردن هر آئينه پيروى شما مىكرديم اين گروه بهسوى كفر آن روز نزديكتر بودند به نسبت ايشان بجانب ايمان مىگويند به دهان خويش آنچه نيست در دل ايشان و خدا داناترست به آنچه مىپوشند ( 167 )
3 / 168
آنان كه خود از جنگ بازنشسته گفتند در حق برادران خويش كه اگر فرمان ما مىبردند كشته نمىشدند بگو دفع كنيد از خويشتن مرگ را اگر هستيد راستگو ( 168 )
شرح
وَ ما أَصابَكُمْو آنچه بشما رسيد از مكروهات طباع شمايَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِدر آن روز كه لشكر ابو سفيان با سپاه مؤمنان روبروى آوردندفَبِإِذْنِ اللَّهِپس بامر خدا و به قضا و قدر او بودوَ لِيَعْلَمَ الْمُؤْمِنِينَو تا به بيند خدا ثبات قدم مؤمنان را و ظاهر سازدوَ لِيَعْلَمَ الَّذِينَ نافَقُواو تا اظهار كند خصومت آنان را كه نفاق ورزيدندوَ قِيلَ لَهُمْ *و گفتند مر ابن ابى و اصحاب او را در وقت بازگشتن ايشان از راه مدينه كهتَعالَوْابيائيد و از حرب بازمگرديد و بجد تمامقاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِكارزار كنيد با مشركان در راه خداأَوِ ادْفَعُوايا دفع كنيد مشركان را كه داعيه قتل و غارت اهل مدينه دارندقالُوا لَوْ نَعْلَمُ قِتالًاگفتند اگر مراسم حرب مىدانستيملَاتَّبَعْناكُمْهرآئينه متابعت مىكرديم شما را يا اگر دانيم كه آنجا جنگ خواهد بود مىآئيم اما جنگ واقع نخواهد شد و محمد عليه الصلاة و السلام با اقرباى خود صلح خواهد كردهُمْ لِلْكُفْرِ يَوْمَئِذٍاين منافقان بسوى كفر آن روز كه اين سخن بگفتندأَقْرَبُ مِنْهُمْ لِلْإِيمانِنزديكترند از خود كه بسوى ايمان يا باهل كفر اقرباند در يارى دادن با اهل ايمانيَقُولُونَ بِأَفْواهِهِمْمىگويند به زبانهاى خودما لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْآنچه نيست در دلهاى ايشان يا آنكه به زبان مىگفتند كه حرب نخواهد بود و در دلهاى ايشان آن بود كه جنگ واقع شودوَ اللَّهُ أَعْلَمُو خدا داناترستبِما يَكْتُمُونَبهآنچه منافقان مىپوشند از حقد و عداوت و حسد و مكيدتالَّذِينَاين منافقان آنانند كه از روى جهل يا به جهت فريب جهالقالُوا لِإِخْوانِهِمْگفتند از براى امثال خود يا اقربا و همنشينان خود كه در احد شهيد شده بودندوَ قَعَدُواو حال آنكه اين گويندگان نشسته بودند در خانهاى خود و باز استاده از قتللَوْ أَطاعُونااگر فرمانبردارى كردندى آن برادران ما ما را در انصراف از راه و سكون در مساكن خودما قُتِلُواكشته نمىشدند چنانچه ما نشديمقُلْبگو اى محمد صلى اللّه عليه و سلم اگر اختيار مرگ بدست شماستفَادْرَؤُاپس دفع كنيدعَنْ أَنْفُسِكُمُ الْمَوْتَاز نفسهاى خود مرگ راإِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَاگر هستيد شما راستگويان كه حذر دفع قدر مىكند در كشاف آورده كه در آن روز كه منافقان اين سخن گفتند هفتاد تن را از ايشان مرگ رسيد .