96 / 3
بخوان و پروردگار تو بزرگوارتر است ( 3 )
96 / 4
آنكه علم آموخت به دستيارى قلم ( 4 )
96 / 5
آموخت آدمى را آنچه نمىدانست ( 5 )
96 / 6
حقا هر آئينه آدمى از حد مىگذرد ( 6 )
96 / 7
وقتى كه مىبيند خود را توانگر شده ( 7 )
96 / 8
هر آئينه بسوى پروردگار تو است رجوع ( 8 )
96 / 9
آيا ديدى شخصى كه منع مىكند ( 9 )
96 / 10
بنده را چون نماز گذارد ( 10 )
96 / 11
آيا ديدى كه چه مىشد اگر بر راه راست بودى ( 11 )
96 / 12
يا به پرهيزگارى فرمودى ( 12 )
96 / 13
آيا ديدى كه چه شد اگر دروغ شمرد و روىگردان گشت ( 13 )
96 / 14
آيا ندانست اين روى گرداننده كه خدا مىبيند ( 14 )
شرح
اقْرَأْ وَ رَبُّكَ الْأَكْرَمُبخوان تكرار از براى مبالغه است و پروردگار تو بزرگتر است از همه بزرگان و كرم او زياده از كرم همه كريمانالَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِآن خداى كه بياموزانيد نوشتن بقلم تا علم را به خط قيد كنند و دوران را به نامه آگاهى دهند و در تبيان آورده كه حق سبحانه آدم را تعليم كتابت داد و اشهر آن است اوّل كسى كه خط نوشت ادريس عليه السلام بودهعَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ يَعْلَمْبياموخت خدا آدمى را آنچه نمىدانست يا محمد ص را تعليم داد از احكام شريعت آنچه بدان دانا نبودكَلَّا إِنَّ الْإِنْسانَ لَيَطْغىحقا كه به درستى آدمى يعنى ابو جهل هر آئينه از حد مىرود و گردنكشى مىكندأَنْ رَآهُ اسْتَغْنىبهآنكه مىبيند خود را كه بىنياز شده است يعنى توانگر و چرا كسى بسبب مال طاغى شود و عبادت حق فروگذاردإِنَّ إِلى رَبِّكَ الرُّجْعىبه درستى كه بسوى آفريدگار تست بازگشت همه در آخرت و آنجا اعمال به كار آيد نه اموال بيتتوانگرى نه بمال است نزد اهل كمال * كه مال تا لب گور است بعد از ان اعمالآوردهاند كه ابو جهل گفت كه اگر ببينم محمد ص را در سجده هر آئينه پس بزنم گردن او را بقدم خود روزى آن حضرت ص نماز مىگذارد او را خبر كردند بشتاب جانب آن حضرت صلى اللّه عليه و سلّم روان شد و به دو نارسيده بازگشت رنگ از روى رفته و لرزه بر اعضاى او افتاده گفتند ترا چه رسيد گفت ميان خود و محمد ص خندقى ديدم از آتش و اژدهاى دهن باز كرده مرغان پر در پر بافته اين خبر به حضرت ص رسيد فرمود كه اگر نزد من آمدى ملايكه ازو عضو عضو او را بربودندى و اين آيت آمدأَ رَأَيْتَ الَّذِي يَنْهىآيا مىبينى تو آن را كه باز مىداردعَبْداً إِذا صَلَّىبنده كامل را كه محمد است صلى اللّه عليه و سلّم بهوقتى كه نماز مىگزاردأَ رَأَيْتَ إِنْ كانَ عَلَى الْهُدىآيا مىبينى تو اگر باشد بنده منهى از نماز به راه راستأَوْ أَمَرَ بِالتَّقْوىيا مىفرمايد خلق را به پرهيزكارى او را باز توان داشت از انحالأَ رَأَيْتَ إِنْ كَذَّبَ وَ تَوَلَّىتكرار جهت تاكيد است آيا مىبينى كه اگر تكذيب كند ابو جهل ترا با سخن حق را مطلقا و روى بگردانند از ايمان و برگردد از طريق فرمانبردارى كه مستحق چه نوع باشد از عذابأَ لَمْ يَعْلَمْ بِأَنَّ اللَّهَ يَرىآيا ندانسته است ابو جهل يعنى دانا نيست بهآنكه از روى تحقيق خدا مىبيند قصد او را مر حبيب خداى را بزرگان گفتهاند كه در كلمه ان اللّه يرى هم وعيد مندرج است و هم وعده يعنى اى زاهد پرستش نمائى كه ترا مىبيند و اى فاسق توبه كن كه ترا مىبيند اى مراى اخلاص ورز كه ترا مىبيند واى زاهد در خلوت مكن قصد گناهى كه كه ترا مىبيند درويشى بعد از گناهى توبه كرده بود و پيوسته مىگريست گفتند چه مىگيرى كه خدا عفوّ است گفت آرى هر چند عفو كند اما خجلت آن را كه او مىداند و مىبيند چگونه از خود دفع كنم فردگيرم كه تو از سر گنهم درگذرى * زان شرم كه ديدى كه چه كردم چكنمشعرسر خجالت درويش از ان بود در پيش * كه گر گناه ببخشند شرمسارى هستآوردهاند كه نوبت ديگر حضرت رسالتپناه صلى اللّه عليه و سلم نماز مىگزارد ابو جهل لعين برسيد و گفت اى محمد ص نه ترا نهى كردهام از نماز و آن حضرت ص او را تهديد بسيار كرد و وعيدها فرمود ابو جهل گفت مرا مىترسانى حال آنكه مجلس من از همه اهل وادى بزرگتر است و اهل مجلس من بيشتراند آيت نازل شد .