75 / 10
بگويد آدمى آن روز كه كجاست گريزگاه ( 10 )
75 / 11
نى نى نيست هيچ پناه ( 11 )
75 / 12
بسوى پروردگار تست امروز قرارگاه ( 12 )
75 / 13
خبر داده شود آدمى آن روز به حقيقت حال آنچه پيش فرستاده بود و پس گذاشته ( 13 )
75 / 14
بلكه هست آدمى براى الزام خود حجتى ( 14 )
75 / 15
اگر چه در ميان آرد عذرهاى خود را ( 15 )
75 / 16
مجبنان يا محمد ص بتكرار قرآن زبان خود را تا زود بدست آرى ياد كردن آن را ( 16 )
75 / 17
هر آئينه وعده است بر ما در سينه تو جمع كردن قرآن و آسان كردن خواندن آن را ( 17 )
75 / 18
پس چون بخواند فرشتهء ما آن را دل خود را در پى خواندن او كن ( 18 )
75 / 19
باز هر آئينه وعده است بر ما واضح كردن آن ( 19 )
75 / 20
نى نى بلكه اى كافران دوست مىداريد دنيا را ( 20 )
75 / 21
و ترك مىنمائيد آخرت را يكباره ( 21 )
75 / 22
رويهاى آن روز تازه باشند ( 22 )
شرح
يَقُولُ الْإِنْسانُمىگويد آدمى يعنى كافر مكذّبيَوْمَئِذٍدر ان روزأَيْنَ الْمَفَرُّكجا است جاى گريختنكَلَّانيست مفرّىلا وَزَرَپناهگاهى نباشد كافران راإِلى رَبِّكَبسوى پروردگار تستيَوْمَئِذٍ الْمُسْتَقَرُّدر آن روز قرارگاه خلق يعنى به مشيت خود مقر هر كس از اهل بهشت و دوزخ مقرر كنديُنَبَّؤُا الْإِنْسانُخبر كرده شود آدمىيَوْمَئِذٍدر ان روزبِما قَدَّمَبهآنچه پيش فرستاده است از اعمالوَ أَخَّرَو آنچه باز پس داشته است از اموال شيخ الاسلام قدس سره فرموده كه گناه از پيش فرستى به جرأت و مال از پس بگذارى به حسرت گناه را به توبه نيست كن تا نماند و مال را به صدقه پيش فرست تا بماند كه ما عندكم ينفد و ما عند اللّه باق رباعىگر همه مال صرف راه كنى * گنج دارى و گرنه آه كنىگر فرستى ز پيش به باشد * كه به حسرت ز بس نگاه كنىبَلِ الْإِنْسانُبلكه آدمىعَلى نَفْسِهِبر نفس خودبَصِيرَةٌخداوند بصيرت است يعنى بيناست به حال خود و گواهست بر افعال و اقوال خودوَ لَوْ أَلْقىو اگرچه القا كندمَعاذِيرَهُعذرهاى خود را يعنى هر چند بر گناه عذر انگيزد بدانچه مقدورست در دفع آن چاره انديشد هم او گواه گناه خود خواهد بود و عذرهاى دروغين و حيلهاى باطل خود را خواهد دانست - بيتچه چندين عذرانگيزى و چندين حيلهسازى * چو مىدانم كه مىدانى و مىدانى كه مىدانمابن عباس رضى اللّه عنه ، فرموده كه چون جبرئيل عليه السلام وحى بر سيّد انام عليه الصلاة و السلام خواندى آن حضرت به زبان خود با وى مىخواند تا فراموش نكند آية آمد كهلا تُحَرِّكْمجنبانبِهِبه قرآنلِسانَكَزبان خود را قبل از اتمام وحىلِتَعْجَلَتا تعجيل كنىبِهِبحفظ يا اخذ وىإِنَّ عَلَيْنابه درستى كه بر ما استجَمْعَهُگرد آوردن او در دل تو تا تو ياد گيرىوَ قُرْآنَهُو بر ما است اثبات قرائت آن بر زبان توفَإِذا قَرَأْناهُپس چون بخوانيم آن را به زبان جبرئيل بر توفَاتَّبِعْپس پيروى كنقُرْآنَهُخواندن او را و تامل فرما در انثُمَّ إِنَّ عَلَيْناپس به درستى كه بر ما استبَيانَهُروشن كردن آنچه مشكل باشد از ان بر توكَلَّانه چنان است اى آدميان كه گمان بردهايد در امر عقبىبَلْ تُحِبُّونَ الْعاجِلَةَبلكه دوست مىداريد شما دنياى شتابكننده راوَ تَذَرُونَ الْآخِرَةَو دوست بازمىداريد آخرت پاينده را و كار برعكس مىبايدوُجُوهٌرويهايَوْمَئِذٍدر ان روز كه قيامت استناضِرَةٌتازه و تابان باشد يعنى وجوه انبياء عليهم السلام و مؤمنان .