72 / 11
و آنان كه از ما جمع شايستهكاراناند و جمع از ما سواى ايناند هستيم فرقهاى مختلف ( 11 )
72 / 12
و آنكه ما دانستيم كه هرگز عاجز نتوانيم كرد خدا را در زمين و عاجز نتوانيم كرد او را از جهت گريختن ( 12 )
72 / 13
و آنكه ما چون شنيديم هدايت را ايمان آورديم به آن پس هر كه ايمان آرد به پروردگار خود پس نترسد از هيچ نقصانى و نه از هيچ ستمى ( 13 )
72 / 14
و آنكه جمعى از ما مسلماناناند و جمعى از ما گناهكاراند پس هر كه مسلمان شد پس آن جماعت قصد كردند راه راست را ( 14 )
72 / 15
و اما گناهكاران پس باشند هيزم براى دوزخ ( 15 )
72 / 16
و نيز بگو اى محمد كه وحى فرستاده شده بسوى من كه بنى آدم اگر راست مىاستادند به راه راست البته مىنوشانيديم ايشان را آب بسيار ( 16 )
شرح
وَ أَنَّا مِنَّا الصَّالِحُونَو به درستى كه از جنس ما شايستگان هستند يعنى مؤمنان نيكوكار سابق در خيروَ مِنَّا دُونَ ذلِكَو از ما فروتر ازين هستند يعنى ميانهروان در خير و شركُنَّا طَرائِقَ قِدَداًما هستيم خداوندان طريقها و مذهبهاى متفرقه و مختلفه در معالم از امام حسن بصرى رحمه اللّه نقل كرده كه چنانچه در ميان انس اهل مذاهب مختلفه هستند چون قدريه و مرجعه و رفضه و غير ايشان در ميان جنى نيز هستندوَ أَنَّا ظَنَنَّاو به درستى كه ما دانستيمأَنْ لَنْ نُعْجِزَ اللَّهَآنكه عاجز نمىتوانيم ساخت خداى را هرجا كه باشيمفِي الْأَرْضِدر زمين يعنى اگر بما كارى خواهد ما او را دران عاجز نمىتوانيم كرد بهواسطه سكون و ثبات در مقام خود براى مقاومتوَ لَنْ نُعْجِزَهُو عاجز نمىسازيم وى راهَرَباًاز روى گريختن به اطراف آفاق يا حوالى كوه قافوَ أَنَّاو به درستى كه مالَمَّا سَمِعْنَا الْهُدىآن هنگام كه شنوديم قرآن را كه سبب هدايت عالميان استآمَنَّا بِهِگرويديم بوى يا بهآنكس كه از وى شنوديم يعنى حضرت پيغمبر صلى اللّه عليه و سلّم و مقرر است كه هيچ پيغمبر بجن مبعوث نبوده الا حضرت رسول صلى اللّه عليه و سلّم كه انس و جن را دعوت او فرا رسيده است و خوان تبليغ او در نظر خاص و عام كشيده نظمداخل اندر دعوت او جن و انس * تا قيامت امتش هر نوع و جنساوست سلطان و طفيل او همه * اوست شاهنشاه و خيل او همهفَمَنْ يُؤْمِنْپسر هر كه بگرودبِرَبِّهِبه آفريدگار خودفَلا يَخافُ بَخْساًپس او نترسد بخسا از نقصان در جزاى وىوَ لا رَهَقاًو نه از ستم برود نه از رسيدن عيب به دووَ أَنَّا مِنَّا الْمُسْلِمُونَو به درستى كه از بنى نوع ما مسلمانانند گرويده به پيغمبر صلى اللّه عليه و سلّم و متدين بدين اسلاموَ مِنَّا الْقاسِطُونَو از ما بيدادگرانند بر خود كه شرك آرند و فرمان حق نبرندفَمَنْ أَسْلَمَپس هر كه گردن نهد امر خداى را همچنانكه ما گردن نهادهايمفَأُولئِكَپس آن گروه گردننهادگانتَحَرَّوْاقصد كردهاندرَشَداًراه راست را و از ان راه به مقصد خواهند رسيدوَ أَمَّا الْقاسِطُونَو اما ستمكاران كه نگرويدند به حقفَكانُواپس باشندلِجَهَنَّمَمر آتش دوزخ راحَطَباًهيمه كه بديشان افروخته شود چنانچه بكفار انس افروخته مىشودوَ أَنْ لَوِ اسْتَقامُواو ديگر وحى كردهاند به من كه اگر مستقيم شوند اهل مكّهعَلَى الطَّرِيقَةِبر راه راست يعنى ايمان آرندلَأَسْقَيْناهُمْهر آئينه بدهيم ايشان راماءً غَدَقاًآبى بسيار بعد از قحط و تنگسالى يعنى روزى بر ايشان فراخ گردانيم يا اگر جن بر اسلام استقامت ورزند ايشان را نعمت بسيار ارزانى داريم يعنى از وعيد آخرت امان دهيم و ازين بزرگتر و بسيارتر نعمتى نيست و جمعى عام گرفتهاند يعنى اگر جن و انس مستقيم باشند بر اسلام ايشان را به سعت معيشت سر افراز گردانيم .