57 / 14
آواز دهند منافقان مسلمانان را آيا ما نبوديم همراه شما گفتند آرى و ليكن شما در بلا افگنديد خويشتن را و انتظار كرديد و شك آورديد و فريفته كرد شما را آرزوها تا آنكه برسيد فرمان خدا و فريب داد شما را در فرمانبردارى خدا شيطان فريبنده ( 14 )
57 / 15
پس امروز گرفته نشود از شما فداى و نه از كافران گرفته شود جاى شما آتش است همان آتش لائق شما است و بد بازگشت است وى ( 15 )
57 / 16
آيا وقت نرسيده است مسلمانان را كه نيايش كند دل ايشان وقت ياد كردن خدا و وقت ياد آوردن آنچه آمده است از وحى الهى و نباشند مانند آنان كه داده شده است ايشان را كتاب پيش ازين پس دراز گذشت بر ايشان مدّت پس سخت شد دل ايشان و بسيارى از ايشان بدكارانند ( 16 )
شرح
يُنادُونَهُمْبخوانند ايشان را به زارى و گويند اى مؤمنانأَ لَمْ نَكُنْآيا نبوديممَعَكُمْبا شما در دنيا به جماعت شما نماز مىگزارديم و به موافقت شما روزه مىداشتيم -قالُوا بَلىگويند مؤمنان كه بلى به ظاهر با ما بوديدوَ لكِنَّكُمْو ليكن شمافَتَنْتُمْ أَنْفُسَكُمْدر فتنه افگنديد نفسهاى خود را بسبب نفاق و لذت معاصى چشيديد تا سزاوار عقوبت گشتيدوَ تَرَبَّصْتُمْو تاخير كرديد در توبهوَ ارْتَبْتُمْو شك آورديد در نبوّت حضرت محمد ص مصطفى صلى اللّه عليه و سلّموَ غَرَّتْكُمُ الْأَمانِيُّو بفريفت شما را آرزوهاى شما يعنى املهاى دور و دراز پيش گرفتيدحَتَّى جاءَ أَمْرُ اللَّهِتا وقتى كه نيامد فرمان خداى به قبض روح شماوَ غَرَّكُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُو فريب داد شما را به خدا شيطان فريبنده يا دنياى ناپايندهفَالْيَوْمَپس امروزلا يُؤْخَذُفراگرفته نشودمِنْكُمْاز شما اى منافقانفِدْيَةٌچيزى كه فداى خود كنيد تا از عذاب برهيدوَ لا مِنَ الَّذِينَ كَفَرُواو نگيرند فدا نيز از آنان كه نگرويدهاندمَأْواكُمُ النَّارُجاى شما و ايشان آتش دوزخ بودهِيَآتشمَوْلاكُمْسزاوارتر است بشماوَ بِئْسَ الْمَصِيرُو بد بازگشتى است آتش آوردهاند كه مؤمنان در مكه با فقر و فاقه بجد تمام قواعد طاعت را تمهيد مىكردند بعد از هجرت كه مال بسيار بدست آمد و نعمت بر ايشان فراخ شد آثار فتور و قصور در وظائف عبادات ايشان ظاهر گشت آيت آمد كهأَ لَمْ يَأْنِآيا وقت نيامدلِلَّذِينَ آمَنُوامر آنان را كه گرويدهاندأَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْآنكه بترسد و نرم شود دلهاى ايشانلِذِكْرِ اللَّهِبراى ياد كردن خداىوَ ما نَزَلَو براى آنچه فروفرستاد خداىمِنَ الْحَقِّاز كلام خود كه درست و راست است و قولى آنست كه مزاح و مضاحكه در ميان بعضى از اصحاب بسيار شد و اين آيت نازل گشت يا صحابه رض التماس موعظه كردند و اين كلام فرود آمد و جمعى گويند نزول آيت در شان منافقان است مىفرمايند كه وقت نيامد آنها را كه ايمان آوردهاند به زبان و دل ايشان از ان خير ندارد كه ترسگار كردند و اخلاص را شعار و دثار خود سازندوَ لا يَكُونُواو مباشيد اى مؤمنانكَالَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَمانند آنان كه ايشان را كتاب دادهاندمِنْ قَبْلُپيش ازين يعنى چون يهود و نصارى مباشيد كه ايشان را توريت و انجيل دادهاندفَطالَپس دراز شدعَلَيْهِمُ الْأَمَدُبر ايشان زمان يعنى عمر دراز يافتند و امل دور پيش گرفتندفَقَسَتْ قُلُوبُهُمْپس سخت شد دلهاى ايشان و در ان خشوع نماندوَ كَثِيرٌ مِنْهُمْو بسيارى از ايشانفاسِقُونَخارجاند از دين خود و تاركاند مر احكام كتاب خود را از فرط قسوة و گفتهاند نتيجه سختى دل غفلت است و نشانه نرمى دل توجه به طاعت مثنوىدلى كز نور معنى نيست روشن * مخوانش دل كه آن سنگ است و آهنولى كز گرد غفلت زنگ دارد . * از ان دل سنگ و آهن ننگ دارد .