از زمين و وقتى كه شما بچه بوديد در شكم مادران خويش پس ستايش مكنيد خويشتن را خدا داناترست به كسى كه پرهيزگارى كرد ( 32 )
53 / 33
آيا ديدى كسى را كه روىگردان شده ( 33 )
53 / 34
و داد اندكى از مال و سختدل شد ( 34 )
53 / 35
آيا نزديك اوست علم غيب پس گويا او هر چيز را به چشم مىبيند ( 35 )
53 / 36
آيا خبر داده نشد به آنچه در صحيفههاى موسى ع ( 36 )
53 / 37
و ابراهيم وفادار بود ( 37 )
53 / 38
مضمونش آنكه برنخواهدداشت هيچ بردارنده بار گناه ديگرى را ( 38 )
53 / 39
و آنكه نرسد آدمى را مگر آنچه عمل كرد ( 39 )
53 / 40
و آنكه سعى آدمى ديده خواهد شد ( 40 )
53 / 41
بازداده خواهد شد بحسب آن سعى جزائى تمام ( 41 )
شرح
مِنَ الْأَرْضِاز زمين يعنى چون از خاك پدر شما را آفريد و دانست اقوال و احوال و افعال شما راوَ إِذْ أَنْتُمْو آن وقت كه شماأَجِنَّةٌخردان بوديدفِي بُطُونِ أُمَّهاتِكُمْدر شكمهاى مادران خود عالم بود به كيفيت امور شمافَلا تُزَكُّواپس ستايش مكنيدأَنْفُسَكُمْنفسهاى خود را به بىگناهى و بسيارى خير و خوبى اوصاف در لباب آورده كه هرگاه كودكى از يهود به مردى گفتندى كه او صديق است حضرت رسول اللّه صلى اللّه عليه و سلّم شنيده فرمود كه يهود دروغ مىگويند هيچ مولودى نيست در شكم مادر الا كه او يا شقى است يا سعيد و اين آيت نازل شد كه او داناتر است باحوال شما در مبدأ خلقت و وقتى كه كودك خردك بود در شكم مادر بوديد پس خود را مستائيد و قولى آن است كه بعضى مردم گفتندى نماز ما روزه ما و حج ما آيت آمد كه ستايش مكنيد خود راهُوَ أَعْلَمُاو داناترستبِمَنِ اتَّقىبه كسى كه تقوى ورزد و در عمل خود مخلص بود آوردهاند كه وليد بن مغيره در پى حضرت رسالتپناه عليه الصلاة و السلام مىرفت و استماع كلام وى مىنمود مشركان وى را سرزنش كردند كه دين پدران را مىگذارى و ايشان را به ضلالت نسبت مىدهى جواب داد كه چه كنم از عذاب خداى مىترسم يكى از كفّار گفت اين مقدار مال به من بده اگر عذاب متوجه تو شود من بردارم وليد شرط كرد و بعضى از ان مال بداد و به باقى بخل كرد و اين آيت آمدأَ فَرَأَيْتَ الَّذِي تَوَلَّىآيا ديدى آن كسى را كه از پيروى حق روى بگردانيدوَ أَعْطى قَلِيلًاو بداد اندكى از مال خود از براى رشوت تحمل عذاب ازووَ أَكْدىو بازداشت باقى را پس جهل و بخل با يكديگر جمع كردأَ عِنْدَهُآيا نزديك اوستعِلْمُ الْغَيْبِدانش چيزهاى پوشيدهفَهُوَ يَرىپس او مىبيند يعنى مىداند كه صاحب او عذاب او برخواهد داشتأَمْ لَمْ يُنَبَّأْ بِما فِي صُحُفِ مُوسىآيا خبر كرده نشد بهآنچه در صحيفههاى موسى است عليه السلام يعنى توريتوَ إِبْراهِيمَ الَّذِي وَفَّىو در صحف ابراهيم عليه السلام آن كه وفا كرد در تسليم نفس و روح و مال و ولد به خداى يا وفا كرد به فطرت اسلام كه ده چيز هست معنى آيت اين است كه آيا وليد پليد خبر ندارد بهآنچه در صحف ابراهيم ع و موسى ع است عليهما السلام و آن كدام استأَلَّا تَزِرُآنكه برنداردوازِرَةٌنفسى بردارندهوِزْرَ أُخْرىبار گناه نفسى ديگر را پس او چگونه بار خود با ديگرى حواله مىكندوَ أَنْ لَيْسَو ديگر آنكه نيستلِلْإِنْسانِمر آدمى راإِلَّا ما سَعىمگر آنچه سعى كند يعنى چنانچه كسى را به گناه ديگرى نمىگيرند به ثواب ديگرى مثاب نمىگردانند در تبيان گفته كه اين آيت منسوخ است چه در سوره طور مذكور شد كه ابنا را بصلاح آباد رفعت درجه كرامت مىكنندوَ أَنَّ سَعْيَهُو آنكه سعى خود را يعنى عملى كه در ان سعى نموده باشدسَوْفَ يُرىزود باشد كه ببينند در ميزان عدل در روز قيامتثُمَّ يُجْزاهُپس پاداش دهند مر او راالْجَزاءَ الْأَوْفىپاداش تمام ان خيرا فخير و ان شرا فشر .