42 / 43
و هر كه صبر كند و بيامرزد هر آئينه اين صفت از كارهائى مقصود است ( 43 )
42 / 44
و هر كرا گمراه كند خدا پس نيست او را هيچ كارسازى بعد از وى و به بينى كه ستمكاران چون معاينه كنند عذاب را گويند آيا هست بسوى بازگشتن هيچ راهى ( 44 )
42 / 45
و به بينى كه ايشان را پيش آورده شود نزديك دوزخ متواضع شده از خوارى مىنگرند به گوشه چشم و نيمگشاده و گفتند اهل ايمان هر آئينه زيانكاران آنانند كه در زيان دادند خويشتن را و خويشاوندان خود را روز قيامت آگاه شو هر آئينه ستمكاران در عذاب دايم باشند ( 45 )
شرح
وَ لَمَنْ صَبَرَو هر كه شكيبائى كند بر آزار مردمانوَ غَفَرَو درگذرد از مظالم ايشان و انتقام نكشدإِنَّ ذلِكَبه درستى كه اين صبر و غفرانلَمِنْ عَزْمِ الْأُمُورِاز بهترين كارهاست امام زاهد رح گويد اين از كارهاى مردان مرد است و هر كس را اين قوّت نباشد كه جفا كشد و وفا كند بيت وفا كنيم و ملامت كشيم و خوش باشيم * كه در طريقه ما كافرى است رنجيدنوَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُو هر كه را فروگذارد خداىفَما لَهُپس نيست مر او رامِنْ وَلِيٍّهيچ دوستى كه كارسازى كندمِنْ بَعْدِهِاز پس فروگذاشتن خداى مر او راوَ تَرَى الظَّالِمِينَو مىبينى تو كافران رالَمَّا رَأَوُا الْعَذابَآن هنگام كه بينند عذاب را يعنى روز قيامتيَقُولُونَگويندهَلْ إِلى مَرَدٍّآيا هست به بازگشتن به دنيامِنْ سَبِيلٍهيچ راهى و جاده كه برويم و تدارك ما فات كنيموَ تَراهُمْو بينى كافران را كه در ان روزيُعْرَضُونَعرض كرده مىشوندعَلَيْهابر آتش دوزخ كنايه غير مذكور است جهت وضوح چه معلوم است كه عرض كافران بر آتش خواهد بودخاشِعِينَدر حالتى كه فروتنان باشند و حقيرانمِنَ الذُّلِّاز خوارى و رسوائىيَنْظُرُونَمىنگرند بسوى آتشمِنْ طَرْفٍ خَفِيٍّنگريستن پنهان يعنى به كرانه چشم به دوزخ مىنگرند و از هول و هيبت آن زهره سر برآوردن ندارند ضحاك رح فرمود كه وقتى كه ايشان را به دوزخ رانند دزديده مىنگرند گاهى به ملائكه و گاهى بعرش و گاهى به دوزخ و جمعى برآنند كه مراد از طرف خفى چشم دل است چه كافران نابينا محشور خواهند شد پس حال دوزخيان بشناسند بدل چنانچه نابينايان دنيا حالات مختلفه مردم فهم مىكنندوَ قالَ الَّذِينَ آمَنُواو چون ايشان را بدين حال بينند گويند آنان كه ايمان آوردند يعنى چون زيانكارى ايشان بينند گويندإِنَّ الْخاسِرِينَبه درستى كه زيانكارانالَّذِينَ خَسِرُواآنانند كه زيان كردندأَنْفُسَهُمْدر نفسهاى خويشوَ أَهْلِيهِمْو در كسان خوديَوْمَ الْقِيامَةِروز رستخيز زيان در نفسها آن است كه ايشان را به عبادت بتان مستوجب آتش دوزخ گردانيدند و زيان در اهالى اگر دوزخىاند آنكه ايشان را از ايمان بازداشتند و اگر بهشتىاند آنكه از ديدار ايشان محروم ماندندأَلا إِنَّ الظَّالِمِينَبدانيد به درستى كه ستمكاران يعنى مشركانفِي عَذابٍ مُقِيمٍدر عذابى پيوستهاند يعنى باقى و بىانقطاع .