42 / 27
و اگر فراخ كردى خدا رزق را بر بندگان خود البته فساد مىكردند در زمين و ليكن فرودمىآرد به اندازه آنچه خواهد هر آئينه خدا بر بندگان خود دانا بينا است ( 27 )
42 / 28
و اوست آنكه فرودمىآرد باران بعد از آنكه نااميد شدند و پراگنده مىسازد رحمت خود را و اوست كارساز ستوده كار ( 28 )
42 / 29
و از نشانهاى او آفريدن آسمانها و زمينست و آفريدن آنچه پراگنده كرده است در ميان اين هر دو از جانوران و او بر بهم آوردن ايشان وقتى كه خواهد تواناست ( 29 )
42 / 30
و هر چه برسد بشما از مصيبتها پس بسبب گناهى است كه به عمل آورد دستهاى شما و درمىگذرد از بسيارى ( 30 )
شرح
وَ لَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَو اگر بگشادى خداى روزى رالِعِبادِهِمر بندگان خود را و بر ايشان فراخ گردانيدىلَبَغَوْاهر آئينه ستم كردندىفِي الْأَرْضِدر زمين و به استيلا و استعلا بيرون آمدندى يا تكبر ورزيدندى و فساد كردندى و اين در غالب است چه ذى النورين و عبد الرحمن بن عوف رضى اللّه عنهما مالدارترين قوم بودهاند و هرگز از ايشان اثر بغى و طغيان ظاهر نشد و گفتهاند مال دنيا به مثابه باران است كه بر تمام زمين رسد و از هر قطره از ان گياهى رويد بيتباران كه در لطافت طبعش خلاف نيست * در باغ لاله رويد و در شوره بوم خسو چون اغلب طباع خلق بجانب هوا و هوس مائلست و پرورش صفات سبعى و بهيمى بر ايشان غالب و مال دنيا درين ابواب قوىترين اسباب است پس اگر حق سبحانه روزى بر خلق فراخ كردى اكثر باغى و طاغى شدندى پس آن را به حكمت قسمت نمود چنانچه فرمودوَ لكِنْ يُنَزِّلُو ليكن فرومىفرستد روزى رابِقَدَرٍبتقدير ازلىما يَشاءُآنچه مىخواهد براى هر كه مىخواهدإِنَّهُ بِعِبادِهِبه درستى كه او به بندگان خودخَبِيرٌداناست و باحوال ايشانبَصِيرٌبيناست يعنى هم مىبيند و مىداند كه هر كس را چه بايد و چند بايد و كى بايدوَ هُوَ الَّذِي يُنَزِّلُ الْغَيْثَو اوست آن كس كه مىفرستد باران رامِنْ بَعْدِ ما قَنَطُواپس از آنكه نوميد شدند از آمدن آنوَ يَنْشُرُ رَحْمَتَهُو پراگنده كند رحمت خود را يعنى باران را منتشر گرداند در كوهها و بيابانهاوَ هُوَ الْوَلِيُّو اوست دوست مؤمنان و سازنده كار ايشان بفرستادن باران و نشر رحمت و احسانالْحَمِيدُستوده به همه زبانوَ مِنْ آياتِهِو از دلائل قدرت و نشانهاى فطرت اوخَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِآفريدن آسمانها و زمينها استوَ ما بَثَّو آفريدن آنچه پراگنده كردفِيهِمادر آسمان و زمينمِنْ دابَّةٍاز جنبندگان يعنى زندگان چون ملائكه و جن و انس و سائر حيواناتوَ هُوَو او يعنى خداىعَلى جَمْعِهِمْبر جمع كردن ايشان در عرصه محشرإِذا يَشاءُهرگاه كه خواهدقَدِيرٌتوانا است و متمكن در ان و غير او عاجز در انوَ ما أَصابَكُمْو هرچه بشما مىرسد اى مؤمنانمِنْ مُصِيبَةٍاز مصيبت و آفتى بمال يا به تن و اهل و عيالفَبِما كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْپس بسبب آنست كه كسب كرده دستهاى شما يعنى شامت معاصى است و هر چند كه به قضاى من است اما عقوبت گناهان شما استوَ يَعْفُواو عفو مىكند و درمىگذردعَنْ كَثِيرٍاز بسيارى گناهان و اگر بىگناهى را زيانى رسد موجب زيادتى اجر او خواهد بود و امام ابو الليث رح در تفسير خود آورده كه مرتضى على كرم اللّه وجهه فرموده كه اميدوارترين آيتى كه خداى تعالى بر پيغمبر خود فرستاد اين آيت است زيرا كه خبر داد كه به سبب بعضى گناه مصيبت مىرسانم و از بسيارى عفو مىكنم و وى از ان كريمتر است كه گناهى را كه يكبار عفو كند در دنيا ديگر بار در عقبى عقوبت آن كند .