41 / 8
هر آئينه آنان كه ايمان آوردند و كارهاى شايسته كردند ايشانراست مزد غير مقطوع ( 8 )
41 / 9
بگو آيا شما نامعتقد مىشويد به كسى كه آفريد زمين را در دو روز و مقرر مىكنيد همسران را براى او اينست پروردگار عالمها ( 9 )
41 / 10
و پيدا كرد در زمين كوهها بالاى آن و بركت نهاد دران و اندازه كرد اندران قوت اهل آن را در همه چهار روز بيان واضح كردهشده براى سؤالكنندگان ( 10 )
41 / 11
باز متوجه شد بسوى آسمان و او مانند دود بود پس گفت او را و زمين را نيز بيائيد به خوشى يا ناخوشى گفتند هر دو آمديم به خوشى ( 11 )
شرح
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوابه درستى كه آنان كه گرويدندوَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِو كردند كارهاى ستودهلَهُمْ أَجْرٌمر ايشان را مزدى استغَيْرُ مَمْنُونٍناكاسته يا غير محسوب در معالم آورده كه اين آيت در شان بيماران و عاجزان و ناتوانان آمده كه در حالت ضعف و عجز از اداى عبادت بازمانند حق سبحانه همان مزد طاعتى كه در زمان صحت داشتهاند بديشان مىدهد پس غير ممنون يعنى غير مقطوع باشد عبد اللّه بن عمر رضى اللّه عنه نقل مىكند كه حضرت رسول اللّه صلى اللّه عليه و سلّم فرمود كه بنده چون بطريقه نيكو باشد از عبادت پس بيمار شود حق سبحانه ملكى را كه برو موكّل است گويد بنويس براى او مانند عملى كه در وقت صحت داشته تا وقتى كه او را از بند مرض بازرهانيم يا به حضرت ما و اصل شودقُلْ أَ إِنَّكُمْبگو آيا شمالَتَكْفُرُونَهر آئينه كافر مىشويد و نمىگرويدبِالَّذِي خَلَقَ الْأَرْضَبهآنكسىكه بيافريد زمين رافِي يَوْمَيْنِدر دو روز امام ابو الليث رح آورده كه در روز يكشنبه آفريد و در روز دوشنبه بگسترانيدوَ تَجْعَلُونَ لَهُو مىسازيد براى او به زبان خودأَنْداداًهمتايانذلِكَآن خداوندى كه بيافريد زمينرَبُّ الْعالَمِينَپروردگار عالميان استوَ جَعَلَ فِيهاو بيافريد در زمينرَواسِيَكوههاى بلند و پايدارمِنْ فَوْقِهااز زبر زمين تا ناظران در ان نگريسته بهر اعتبار بردارندوَ بارَكَ فِيهاو بركت داد در كوهها تا درو منابع و معادن آفريد يا بركت داد زمين را باشجار و زرع و انعام و انهاروَ قَدَّرَ فِيهاو تقدير كرد در زمينأَقْواتَهاروزيهاى اهل زمين براى اهل هر موضعى از زمين روزى مقرر كرد چون گندم و جو و برنج و خرما و گوشت و امثال آن كه هر يك ازينها غالب اقوات هر بلدهايست و تقدير اين روزيها كردهفِي أَرْبَعَةِ أَيَّامٍدر بقيه چهار روز يعنى دو روز ديگر كه سهشنبه و چهارشنبه بودسَواءًيكسان شدهلِلسَّائِلِينَمر پرسندگان را از مدت آفرينش زمين و هر چه در وى است يعنى جواب سائلان بىزيادت و نقصان گفته شدهثُمَّ اسْتَوىپس قصد كردإِلَى السَّماءِبآفريدن آسمانوَ هِيَ دُخانٌو حال آنكه او دخانى بود يعنى بخار آب به هيئت دخان در زاد المسير گفته كه حق سبحانه چون آب بيافريد آتش برو گماشت تا او را در شورش آورد و از ان بخارى كه از وى مرتفع شد حق سبحانه آسمان را از وى آفريد و در عين المعانى آورده كه حق تعالى جوهر سبزى بيافريد و به نظر هيبت در ان نگريست بگداخت و روان شد آتش را برو مسلط كرد تا به جوش آمده كفى و بخارى از وى پيدا شد از ان كف زمين و از ان بخار آسمان آفريد نظمكفى را منبسط سازد كه اين فرشى است بس لايق * بخارى را برافرازد كه اين سقفى است بس زيبااز ان سقف معلق حسن تصويرش بود ظاهر * و زين فرش مطبّق لطف تدبيرش بود پيدافَقالَ لَهاپس گفت خدا بعد از آفرينش آسمان مر او رالِلْأَرْضِو مر زمين را كه هر دوائْتِيابيائيد بهآنچه بشما را مىفرمائيمطَوْعاًاز روى فرمانبردارىأَوْ كَرْهاًيا از سر ناخواهشى و بىرغبتى يعنى اگر خواهيد و اگرنه از آمدن چاره نداريد مر او اظهار كمال قدرت است نه اثبات طواعيت و كراهيت ايشان و گفتهاند آسمان را گفت آفتاب و ماه و ستارگان خود را ظاهر سازد و زمين را فرمود كه انهار خود را بشگاف و اشجار خود را بيرون آرقالَتاگفتند آسمان و زمينأَتَيْناآمديم ما بهر چه فرمودىطائِعِينَفرمانبرداران آوردهاند كه اوّل موضع كعبه معظمه زادها اللّه شرفا از اجزاى زمين سخت گشت پس آنچه در برابر او بود از اجزاى آسمان و بدين جهت آن محل كعبه اسلام و قبله انام گشت و چون آسمان آفريده شد آن را بشگافت .