40 / 55
پس صبر كن هر آئينه وعدهء خدا راست است و آمرزش طلب كن براى گناه خود و تسبيحگوئى با ستايش پروردگار خود بيگاه و پگاه ( 55 )
40 / 56
هر آئينه آنان كه مكابره مىكنند در آيتهاى خدا به غير حجتى كه آمده باشد به ايشان نيست در سينهء ايشان مگر ارادهء غلبه كه نيستند ايشان رسنده به آن پس پناه طلب كن از خدا هر آئينه خدا همونست شنوا بينا ( 56 )
40 / 57
هر آئينه آفريدن آسمانها و زمين بزرگترست از آفريدن آدميان و ليكن اكثر مردمان نمىدانند ( 57 )
شرح
فَاصْبِرْپس صبر كن اى محمد صلّى اللّه عليه و سلّم بر آزار كفارإِنَّ وَعْدَ اللَّهِبه درستى كه وعده خداى تعالى به نصرت انبياء عليهم السلام و هلاكت اعداءحَقٌّراست و درست است و خلاف بدان راه نيابد و استشهاد كن به حال موسى ع و فرعونوَ اسْتَغْفِرْو طلب آمرزش نماىلِذَنْبِكَبراى تدارك آنچه واقع شده باشد از ترك اولى در وسيط آورده كه مقصود ازين امر آن است كه تا حضرت رسالتپناه صلّى اللّه عليه و سلّم تعبد نمايد خداى را به استغفار جهت مزيد درجه و تا سنتى شود بعد از او مر امت را و حضرت رسالتپناه صلّى اللّه عليه و سلّم هفتاد بار يا بيشتر هر روز استغفار مىفرمودند كه انى لاستغفر اللّه فى كل يوم سبعين مرة و در تبيان فرموده كه معنى آن است كه آمرزش طلب مر گناه امت را كه به حضرت تو اميدواراند نظمگر لب گشائى از نكوئى * حرفى ز براى ما بگوىيعنى كه به عذرخواهى ما * از حالت پرگناهى ما نزديك خدا كنى شفاعتما را برهانى از شناعتوَ سَبِّحْو تسبيح گوئىبِحَمْدِ رَبِّكَپيوسته به ستايش پروردگار خودبِالْعَشِيِّ وَ الْإِبْكارِشبانگاه و بامداد يعنى بگوى سبحان اللّه و بحمده آوردهاند كه كفّار در باب نزول قرآن و بعث مجادله مىكردند كه قرآن سخن خداى نيست و بعث محال است حق سبحانه و تعالى اين آيت فرستاد كهإِنَّ الَّذِينَ يُجادِلُونَبه درستى آنان كه جدال مىكنندفِي آياتِ اللَّهِدر بطلان آيتهاى خداى تعالى و در دفع آن كوشندبِغَيْرِ سُلْطانٍ أَتاهُمْبىحجتى كه آمده باشد ايشان را از آسمان يا دليلى كه داشته باشند از ادله عقليهإِنْ فِي صُدُورِهِمْنيست در سينهاى ايشانإِلَّا كِبْرٌمگر سركشى از سخن حق يا ارادت سرورى يا حكومت يا غبطتى موهوم كهما هُمْنيستند ايشان هرگزبِبالِغِيهِرسنده بدانفَاسْتَعِذْ بِاللَّهِپس پناه گير به خداى از شر ايشانإِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُبه درستى كه او شنوا است مرا قول ايشان راالْبَصِيرُبينا است بافعال ايشانلَخَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِهر آئينه آفريدن آسمان و زمينأَكْبَرُبزرگتر است نزد شمامِنْ خَلْقِ النَّاسِاز آفريدن آدميان پس آنكه قادر باشد بر خلق ارض و سما با وجود عظمت و بسطت آن اولا بىاصلى و ماده هر آئينه قادر باشد بر خلق انسان ثانيا از اصلى و مادهوَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِو ليكن بيشتر مردمانلا يَعْلَمُونَنمىدانند كه اين آفريدن آسانتر است بقول بعضى مفسران جدالكنندگان يهود بودند كه حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و سلم را گفتند كه تو صاحب ما نيستى بلكه او ابو يوسف بن مسيح است يعنى دجال كه سلطنت او ببر و بحر فرارسد و جويهاى آب به او روان شوند و بادشاهى بما بازگردد و او آيتى است از آيتهاى خداى تعالى اين آيت نازل گردانيد كهإِنَّ الَّذِينَ يُجادِلُونَآنان كه منازعت كنند در دجّال و او را آيتالله مىدانند در دلهاى ايشان كبر است يعنى هواى حكومت و سلطنت كه بدان نخواهند رسيد پس تو پناه گير به خداى از شر فتنه دجال و ديگرى گفتند جثه او اعظم است از جثّه آدميان حق سبحانه و تعالى فرمود كه آفريدن ارض و سما از آفريدن او بزرگتر است و بيشتر مردمان نمىدانند كه دجّال يكى است از مخلوقات من ببايد دانست كه او آدمى است از آدميان ديگر به قد بلند و جثه او بزرگتر است و يك چشم است كه ظهور او يكى از علامات قيامت خواهد بود و پيغمبر صلّى اللّه عليه و سلّم امارت ظهور وى بيان كرده است كه به مردم بسه سال پيش از ظهور وى بقحط و غلا مبتلا شوند سال اوّل آسمان از آنچه باريدى ثلثى بازگيرد و زمين از آنچه روئيدى ثلثى نگاه دارد سال دوم ثلاثين بازگيرند سال سوم نه از آسمان باران آيد و نه از زمين گياه روئيد پس دجّال بيرون آيد و با وى سحر و تمويه بسيار باشد و بيشتر خلق متابعت وى كنند الا من اعتصم باللّه و با وى بهشتى و دوزخى باشد .
و ديوان همراه دارد كه متمثل شوند به صورت آدميان پس يكى را گويد كه پدر و مادر ترا زنده كنم اقرار كنى به ربوبيت من گويد آرى فى الحال ديوان به صورت والدين او متشكل شوند و او را بگويند اى فرزند متابعت او كن كه آفريدگار تست القصه همه شهرها را بگيرد الا مكّه و مدينه كه آن را ملائكه پاسبانى كنند و چون كار بر مؤمنان به تنگ آيد حق سبحانه عيسى را على نبينا و عليه الصلاة و السلام از آسمان فرستد تا دجّال را بكشد و لشكر او كه اغلب يهود باشند به تمامى مستاصل گردند و شمه از نزول عيسى عليه السلام در سوره زخرف مذكور خواهد شد انشاءالله العزيز الحفيظ .