37 / 161
پس هر آئينه شما اى كافران و آنچه مىپرستيد يعنى بتان نيستيد ( 161 )
37 / 162
همه گمراهكننده براى عبادت آن معبود باطل ( 162 )
37 / 163
مگر كسى كه او در آينده دوزخ است در علم الهى ( 163 )
37 / 164
فرشتگان گفتند و نيست هيچكس از ما مگر او را جاى است معين ( 164 )
37 / 165
و هر آئينه ما صف كشندگانيم ( 165 )
37 / 166
و هر آئينه ما تسبيحگويندگانيم ( 166 )
37 / 167
و هر آئينه كافران عرب مىگفتند ( 167 )
37 / 168
اگر بودى پيش ما خبرى از پيشينيان ( 168 )
37 / 169
البته مىشديم بندگان خالص ساخته خدا ( 169 )
37 / 170
باز كافر شدند به آن قرآن پس خواهند دانست عاقبت كار را ( 170 )
37 / 171
و هر آئينه سابقا صادر شد وعدهء ما براى بندگان فرستادهء خويش ( 171 )
37 / 172
هر آئينه پيغامبران ما ايشانند نصرتدادگان ( 172 )
شرح
فَإِنَّكُمْپس تحقيق شما اى كافرانوَ ما تَعْبُدُونَو آنچه مىپرستيد از بتانما أَنْتُمْنيستيد شما همهعَلَيْهِبر آنچه مىپرستيدبِفاتِنِينَگمراهكنندگان و تباهسازندگانإِلَّا مَنْ هُوَمگر آن كسى را كه اوصالِ الْجَحِيمِدر آينده به دوزخ است يعنى علم ازلى بدان تعلق گرفته است بر آنكه او بىشبه به دوزخ خواهد رفت و براى رد قول آنها كه ملائكهپرست بودند ذكر اعتراف ملائكه به عبوديت حق سبحانه مىكند كه ايشان مىگويندوَ ما مِنَّاو نيست از ما هيچكسإِلَّا لَهُمگر آنكه مر او رامَقامٌ مَعْلُومٌمقامى است در خدمت و عبادت معين داشته شده و مقرر گشته كه از ان تجاوز نمىتوانيم نمود شيخ ابو بكر ورّاق قدس سره فرموده كه مراد مقام سينه است چون خوف و رجا و محبّت و رضا كه هر يك از مقربان حظائر ملكوت و مقدمان صوامع جبروت در مقامى از ان متمكناندوَ إِنَّا لَنَحْنُ الصَّافُّونَو به درستى كه ما صفكشيدگانيم در اداى طاعت و موقف و ملازمتوَ إِنَّا لَنَحْنُ الْمُسَبِّحُونَو به درستى كه ما تسبيحگويندگانيم مر خداى عز و جلّ را و تنزيهكننده از هر چه لائق ذات مقدس وى نباشد در لباب آورده كه اين كلام پيغمبر عليه السلام و مؤمنان است رحمهم اللّه تعالى كه مىگويند هر يك از ما فردا مقامى معلوم داريم در بهشت و امروز در صف ايستادگانيم به نماز و به پاكى يادكنندگان مر خداى عز و جلّ را و تاكيدات اين هر دو جمله به ان و لام و توسيط فصل دليل است بر مواظبت طاعت و دوام ذكر بىشائبه قصور و فتور خواه به نسبت ملائكه كرام و خواه به نسبت سيّد انام ص و سائر اهل ايمان از اصحاب رض عظام عليهم رضوان اللّه العلاموَ إِنْ كانُواو به درستى كه بودند كافران قريش كه قبل از بعثلَيَقُولُونَهر آئينه مىگفتندلَوْ أَنَّ عِنْدَنااگر بودى نزديك ماذِكْراًذكرى يعنى كتابى كه سبب پند و نصيحت ما بودىمِنَ الْأَوَّلِينَاز كتب پيشينيان يعنى اگر ما را نيز كتابى بودى و حكم بر ما منزل شدىلَكُنَّاهر آئينه مىبوديم ماعِبادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَبندگان خداى تعالى پاك كرده شده از لوث شرك و كفر و آن هنگام كه بديشان آمد كتابى كه اشرف كتب سماوى است يعنى قرآنفَكَفَرُوا بِهِپس كافر شدند بوىفَسَوْفَ يَعْلَمُونَپس زود باشد كه بدانند عاقبت كفر خود را كه عقوبت و مغلوبيت استوَ لَقَدْ سَبَقَتْو هر آئينه پيشى گرفته استكَلِمَتُناسخن ما يعنى وعده نصرت كه كردهايم براى پيغمبران و حكم اين وعده در لوح محفوظ مثبت است كما قال اللّه تعالى كتب اللّه لاغلبن انا و رسلى يعنى وعده نصرت كه كرديم مالِعِبادِنَا الْمُرْسَلِينَبراى بندگان فرستاده شدهإِنَّهُمْبه درستى كه پيغمبرانلَهُمُ الْمَنْصُورُونَهر آئينه ايشانند يارىكردهشدگان .