مىداشتهاند ولى ظاهرا مراسمى به طور آشكار انجام نمىيافته است . در اواسط قرن چهارم در همان سالى كه انجام مراسمى به عنوان عزادارى براى شهيدان كربلا ، علنى و معمول گرديد يعنى سال 352 بر پا داشتن جشن و چراغانى در شب و روز هيجدهم ذى الحجّة به مناسبت مقارن بودن با قضيه غدير خم ، آغاز شد و سالها ادامه يافت .
همدانى در ضمن وقايع سال 352 گفته است در شب پنجشنبه هيجدهم ذيحجّه كه شيعه آن را غدير خم مىنامد ، در بازار آتش افروختند ( آتش بازى كردند ) در آن شب ، به همان گونه كه در شبهاى عيد مرسوم است ، دكانها تا صبح باز بود ، نوبت چيان طبل و شيپور مىنواختند ، بامدادان ، شيعه به مقابر قريش « 44 » رفتند و نماز عيد به جا آوردند . « 45 » ابن الجوزى گفته است معز الدوله دستور داد ، مردم روز غدير ، بر خلاف روز عاشورا كه در اندوه ماتم به سر مىبردند ، سرور شادمانى ابراز دارند ، خيمهها به پا كنند و آنها را بيارايند ، در شب اين روز در محل شرطه آتش افروختند و طبل و شيپور نواختند ، بامدادان شترى قربانى كردند و به زيارت مقابر قريش رفتند . « 46 » باز ابن الجوزى در ضمن وقايع سال 389 گفته است كه شيعه در محله كرخ و باب الطاق ( دو محله مركز شيعه در بغداد ) به عادت جارى خود در روز عيد غدير ، خيمههاى بزرگ بر پا داشتند و جامهها و پارچههاى زيبا بر آن آويختند و اظهار سرور كردند ، در شب عيد آتش افروختند و بامداد ، شتر نحر كردند . « 47 »
5 - زيارت اعتاب مقدسه
از زمان پيش آمدن واقعهء مولمه كربلا ، شيعه به سوگ نشست و هيچگاه اين مصيبت عظيم را از ياد نبرد و به ياد شهيدان كربلا همواره زيارت مرقدهاى مطهر آنان و ديگر اماكن متبرّكه را وجههء نظر و همّت خود قرار مىداد .
پيش از قرن چهارم ، براى زائران مرقد مطهر امام حسين ( ع ) مزاحمتهاى گوناگون وجود داشت ، حتى متوكل عباسى همانطور كه معروف است و در كتب تاريخ ثبت شده و در نامهء ابو بكر خوارزمى كه جلوتر قسمتهايى از آن نقل شد ، بدان اشاره گرديده است ، براى اين كه
هامش
( 44 ) مقابر قريش قبرستانى در بغداد كه از هنگام مدفون شدن امام موسى الكاظم ( ع ) و امام محمد الجواد ( ع ) در آن ، نام كاظميه يا كاظمين را پيدا كرد .
( 45 ) تكملة تاريخ الطبري ص 187 .
( 46 ) المنتظم ج 7 ، ص 16 .
( 47 ) المنتظم ج 7 ، ص 206 .