ابو عبد اللَّه مرزبانى از نويسندگان و اديبان قرن چهارم نيز نام چند تن از اين گونه شاعران و نمونههايى از اشعار آنان را ذكر نموده است . « 35 »
3 - سوگوارى در روز عاشورا
همانطور كه گفته شد ، قبل از قرن چهارم ، عزادارى براى امام حسين ( ع ) علنى نبود و نهانى در خانهها انجام مىگرفت ، اما در نيمهء دوم قرن چهارم ، سوگوارى در روز عاشورا آشكارا و در كوچه و بازار انجام مىيافت . عموم مورخان اسلامى مخصوصا مورخانى كه وقايع را به ترتيب سنواتى نوشتهاند از قبيل ابن الجوزى در كتاب منتظم و ابن اثير در كتاب الكامل و ابن كثير در كتاب البدايه و النهايه و يافعى در مرآت الجنان و ذهبى و ديگران در ضمن ذكر وقايع سال 352 و سالهاى بعد از آن كيفيت عزادارى شيعه را در روز عاشورا نوشتهاند . از جمله ابن الجوزى گفته است كه در سال 352 معز الدولهء ديلمى دستور داد مردم در روز عاشورا جمع شوند و اظهار حزن كنند ، در اين روز بازارها بسته شد ، خريد و فروش موقوف گرديد ، قصابان گوسفند ذبح نكردند ، هريسهپزها هريسه نپختند ، مردم آب ننوشيدند ، در بازارها خيمه به پا كردند ، و به رسم عزادارى بر آنها پلاس آويختند ، زنان به سر و روى خود مىزدند و بر حسين ( ع ) ندبه مىكردند ، « 36 » و بقول همدانى در اين روز ، زنان موى پريشان در حالى كه ( به رسم عزادارى ) صورتهاى خود را سياه كرده بودند ، در كوچهها به راه افتادند و براى عزاى امام حسين ( ع ) سيلى به صورت خود مىزدند ، « 37 » و بنا بر گفته يافعى اين نخستين روزى بود كه براى شهيدان كربلا سوگوارى شد ، « 38 » و ابن كثير در ضمن وقايع سال 352 گفته است كه اهل تسنن قدرت منع شيعه را از اين اعمال نداشتند زيرا شمارهء شيعه بسيار و نيروى حكومت نيز با ايشان بود .
از سال 352 تا اواسط قرن پنجم كه آل بويه از ميان رفتند ، در بيشتر سالها مراسم عاشورا به ترتيب مزبور ، كم و بيش انجام مىيافت و اگر عاشورا با عيد نوروز يا مهرگان مصادف مىگرديد ، انجام مراسم عيد را به تأخير مىانداختند . « 39 » از نوشتهء ابن اثير چنين بر مىآيد كه در ضمن مراسم عاشورا ، شبيه واقعهء كربلا را نيز نشان
هامش
( 35 ) معجم الشعراء در چند مورد از جمله در صفحه 328 .
( 36 ) كتاب المنتظم ج 7 ، ص 15 .
( 37 ) تكملة تاريخ الطبري ص 183 .
( 38 ) مرآت الجنان ج 3 ، ص 247 ، مقصود عزادارى به طور علنى است .
( 39 ) النجوم الزاهرة ، ج 4 ، ص 218 .