1 - اقدامات خلفا و فرمانروايان براى ايجاد اختلاف
مضمون جمله معروف اختلاف بينداز و حكومت كن ، بر خلاف آنچه شهرت دارد كه در يكى دو قرن اخير مورد عمل قرار گرفته ، ظاهرا در طول تاريخ تمدن بشر و از زمانى كه گروهى اندك بر گروهى انبوه فرمان ميرانده و هر چه مىخواستهاند مىكردهاند ، مصداق داشته و در هر عصرى متناسب با وضع آن عصر و روحيات مردم ، مورد عمل قرار مىگرفته است ، كه اين خود يك بحث مفصل و دقيقى است و از موضوع اين مقال كه مربوط به بررسى علل اختلاف ميان سنى و شيعه مىباشد ، خارج است ، گويا در اين امر ترديدى نباشد كه اختلاف و حتى جدايى ميان پيروان مذاهب تسنن و تشيع را حكام جور بالطايف الحيل و اغلب من غير مستقيم ، به وجود مىآوردهاند و به آن دامن مىزدهاند تا ميان اين دو قشر عظيم اسلامى خصومت به وجود بياورند و از گرد آمدن آنها براى مبارزه با ستمگرىهاى ايشان ( يعنى حكام جور ) آسوده خاطر گردند .
و گرنه مردم عادى ، چه سنى و چه شيعه با يكديگر اختلافى و خصومتى كه به زد و خورد و حتى كشتار همديگر منجر شود نداشتهاند .
نخستين فرمانروايى كه با ترفندهاى گوناگون ، ميان مسلمانان جدايى افكند و تخم دشمنى در ميان آنان پراكند ، معاويه بن ابى سفيان بود ، قبل از معاويه نيز اختلافاتى به صورتهاى گوناگون ، ايجاد شده بود ليكن نحوهء آن اختلافات با اختلافاتى كه معاويه به اصطلاح امروزى با برنامهريزىهاى دقيق به وجود آورد ، به كلى متفاوت بود . وى در جريحهدار كردن قلوب شيعه ، نهايت كوشش را به كار برد ، دستور داد در منابر ، به سب و شتم امير المؤمنين عليه السلام دهان بگشايند ، افرادى و از همه معروفتر ، ابو هريرة را اجير كرد تا بدانگونه كه او مىخواهد ، به جعل حديث بپردازند . « 58 » و بر خلاف روح اسلام كه همهء مسلمانان را از هر نژاد و رنگ برادر خوانده و ملاك برترى نزد خدا را فقط تقوى قرار داده ، ميان عرب و عجم جدايى انداخت و عربها را وادار ساخت با به انواع مختلف ، عجمها را تحقير كنند و آنان را عبيد بنامند و كارهاى ديگرى از اين قبيل كه در كتب تاريخ به تفصيل ذكر شده است ، معاويه با اين اعمال حيلهگرانهء خود ،
هامش
( 58 ) بعد از معاويه نيز سنت سيئه جعل حديث ، انجام مىيافت از جمله عوانة بن الحكم از علماى اخبار و فصاحت و شعر و از شيعهء عثمان و متوفى در سال 147 با 158 اخبارى به سود بنى اميّه جعل ميكرد ، ( ياقوت در كتاب ارشاد ج 6 ، ص 93 و 94 ) اين اخبار جعلى چنان به مردم عامى تلقين مىشد كه حتى بعضى از آنها براى معاويه ، مقام نبوّت قائل بودند ( احسن التقاسيم ص 399 ) .