و كوفه و كربلا و حله ، قسمت مهمى از مردم بغداد و قبائل اطراف عراق پيرو مذهب تشيع بودهاند به طورى كه به تشيع عراقى مثل زده مىشده است . « 10 » ديگر در جزيرة العرب بنا بر نوشتهء مقدسى ، به جز مكه و چند ناحيهء ديگر ، بقيه مردم حجاز از مذهب تشيع پيروى مىكردهاند . « 11 » ديگر در شام و فلسطين ، مردم طبريه و نيمى از مردم نابلس و قدس و بيشتر اهل عمان ( امان ) شيعى مذهب بودهاند . « 12 » گذشته از نواحى و شهرهايى كه ذكر شد ، در پارهاى از شهرهاى بزرگ محلههايى به شيعه اختصاص داشته و نيز در عموم شهرها و نواحى اسلامى ، جمعى از شيعه مىزيستهاند .
از محلههاى معروف شيعه در ايران ، محله مسلحگاه رى و در عراق محلهء كرخ و باب الطاق در بغداد است محلهاى در قزوين نيز مخصوص شيعه بوده است . در مقابل در بعضى از شهرهاى شيعه ، محلهاى به اهل تسنن اختصاص داشته است ، از جمله در كوفه ، محله كناسه « 13 » ، در بغداد نيز محلههاى باب البصره و باب الشعير و سوق الطعام كه نسبت به مذهب تسنن ، سخت تعصب مىورزيدهاند .
رواج بيان عقايد شيعه و ذكر مناقب اهل بيت
قبل از قرن چهارم ، كمتر كسى از شيعه ياراى تصريح عقايد خود را داشت مگر اين كه از جان بگذرد .
داستان ابن سكيت مؤيد اين معنى مىباشد ، وى به عبد اللَّه معتز و ابراهيم مؤيد پسران متوكل عباسى درس مىداد ، روزى متوكل به او گفت پسران مرا بيشتر دوست دارى يا حسن و حسين ( ع ) را ؟ ابن سكيت در پاسخ گفت من قنبر ( غلام امير المؤمنين على را ) از پسران تو بيشتر دوست دارم ، متوكل دستور داد شكمش را پاره كردند و به قولى زبانش را از قفا بيرون كشيدند « 14 » يا داستان كاروانى كه از قم به اصفهان رفت و يكى از افراد كاروان بىپروا سخنى گفت كه نتيجهء آن كشته شدن گروهى از افراد كاروان بود .
هامش
( 10 ) اقتباس از رسائل خوارزمى صفحهء 65 - مقدسى گويد در بغداد غلبه با حنبلىها و شيعه است - احسن التقاسيم صفحه 126 .
( 11 ) احسن التقاسيم صفحه 96 از سخن مقدسى در همين مورد معلوم مىشود كه ميان شيعه و معتزله منافاتى قائل نبوده است .
( 12 ) مقدسى صفحه 179 .
( 13 ) مقدسى صفحه 126 .
( 14 ) سيوطى در تاريخ الخلفا صفحه 231 .