و توجه و پيوند مذهبى با أئمهء اهل بيت عليهم السلام وجود داشته است .
3 - اواخر قرن دوم يعنى در سال 188 هجرى ، هارون احمد بن عيسى نوادهء زيد بن على بن الحسين عليهما السلام را در رافقه به حبس كشيد . چندان طولى نكشيد كه احمد بن عيسى از حبس گريخته و به بصره رفت . او در آنجا از مخفيگاه خويش به شيعيان اطراف نامه نوشته و ايشان را به خويشتن دعوت مىكرد . مامورين هارون كه همه جا در جستجوى احمد بن عيسى بودند ، و او را نمىيافتند بجاى وى « حاضر » دوست و ياور و گردانندهء كارهايش را دستگير كرده و به سوى بغداد بردند . هنگامى كه به بغداد رسيدند از جانب كرخ وارد شهر شدند . حاضر به محض ورود به كرخ فرياد بر آورد : اى مردم ، من حاضر دوست و ياور احمد بن عيسى بن زيد علوى هستم كه سلطان مرا دستگير كرده است . . .
مأمورين نگذاشتند كه او سخن خويش را تمام كند . بعد هم به فرمان هارون در زير شكنجه كشته شد . « 59 » آنچه در اين حادثه جلب نظر مىكند اينست كه « حاضر » مظلوميت خود و ارتباطش با خاندان پيامبر و علويان را در هيچ نقطه از راه درازى كه طى كرده بود بر زبان نياورد ، و اولين بار در كرخ از اين حقيقت دم زد . اين مطلب نشان مىدهد كه كرخ در آن زمان ، مركز شيعيان بوده و يا حد اقل جمعيت فراوان و نيرومندى از هواداران اهل بيت در آن سكونت داشتهاند .
اطلاعات ما از مذهب ساكنان اوليهء كرخ در همين نشانههاى اندك و مبهم خلاصه مىشود . اما آنچه مىتوان باستناد بدان ، به دليل فوق قوت بيشترى بخشيد اين است كه اولا كرخ در بيرون دروازهء كوفه ساخته شده و دروازهء كوفه بر سر راه كاروانهائى بود كه از بغداد به كوفه و از آنجا به سوى مدينه و مكه رهسپار مىشدند ، و فاصلهء كوفه تا بغداد نيز بسيار اندك بوده و از چند منزل افزون نمىشده « 60 » و ثانيا كوفه اولين مركز نشر و رشد تشيع در جهان اسلام بشمار مىرود ، و از آن جاست كه تشيع به نقاط ديگر انتشار يافته است . « 61 » بنا بر اين بسيار طبيعى بود كه داعيان تشيع اولين بار در هجرت از كوفه ببغداد ، در اين ناحيه سكونت گزيده و به نشر مرام و مذهب خويش دست زده باشند ، و ثالثا در گذشته ديديم كه بسيارى از ساكنان كرخ در سال 256 هجرى از موالى ( ايرانيان ) بوده « 62 » يا در سال 279 سربازان دولت عباسى كه در بسيارى از ادوار از ايرانيان تشكيل مىشدهاند در كرخ سكونت داشتهاند « 63 » ، و در ميان ايرانيان اگر چه بطور پراكنده و مبهم ، دوستى و علاقمندى به اهل البيت عليهم السلام وجود داشته و لذا بسيارى از قيام كنندگان علوى اگر در كوفه جائى نمىيافتند به شهرهاى ايران پناه مىبردند . « 64 »
هامش
( 59 ) تاريخ يعقوبى ، 3 ، 154 ، چ نجف .
( 60 ) البلدان 72 ، چ نجف .
( 61 ) نگاه كنيد بعنوان نمونه به مادهء قم از معجم البلدان 4 ، 398 - 397 .
( 62 ) ابن اثير 5 ، 352 و طبرى 9 ، 463 - 462 .
( 63 ) البلدان ، 14 ، سربازان دولت عباسى در بعضى از ادوار از تركان بودهاند .
( 64 ) مثل يحيى بن زيد كه به خراسان رفت ، و يحيى بن عبد اللَّه بن حسن كه به ديلم پناهنده گشت مراجعه كنيد به مقاتل الطالبيين .