المصدق ، و الخيط الاسود هو الليل و الخيط : هو اللون . » در صورتى كه سيد شريف رضى ، در بحث از اين آيه گفته است « 49 » : اين استعاره ايست شگفتآور منظور اينست كه سپيدى صبح از سياهى شب هويدا گردد و روشنى صبح صادق ، پردهء تاريك افق را بشكافد و خطى سفيد در طرف مشرق رسم كند كه در واقع اين آيه ، آغاز زمان روزه گرفتن را از لحاظ زمانى ، تعيين كرده يعنى آن زمانى كه روشنى صبح صادق پردهء تاريك افق را بشكافد در اين مورد دو رشتهء سياه و سفيد ، تشبيه است ، زيرا كه رشتهء صبح در آغاز طلوع ، بسيار باريك و نهفته و ناپيدا مىباشد .
البته در آغاز هر دو رشتهء سياه و سفيد ، ضعيف و ناپيدا هستند ، ليكن تفاوت اين دو ، در آنست كه سپيدى رو به فزونى است و سياهى مخفى و نهان .
ابو عبيده در بحث از آيهء
« تُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهارِ وَ تُولِجُ النَّهارَ فِي اللَّيْلِ وَ تُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ »
« 50 » آيهء 27 ، آل عمران . گفته است : « تنقص من الليل فتزيد فى النهار و كذلك النهار من الليل » يعنى در واقع از شب ، كاسته مىكنى و به روز مىافزايى و بالعكس .
« تُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ »
اى الطيب من الخبيث و المسلم من الكافر .
در صورتى كه سيد شريف رضى ، در بحث از آيهء مزبور ، نوشته است « 51 » :
در اين آيه ، استعارهاى بس لطيف وجود دارد زيرا لغت « ايلاج » كه ثلاثى مجرد آن « ولوج » است ، بلاغتش از مصدر « ادخال » بيشتر است ، زيرا در « ايلاج » لطف امتزاج و ملابست ، بيشتر است تا « ادخال » .
و منظور بيان اين حقيقت است كه آنچه از شب كوتاه شود بر روز افزوده گردد و آنچه از روز نقصان يابد ، به درازى شب افزوده گردد ، يعنى شب و روز در يكديگر متداخل شوند و از يكى كاسته گردد و به ديگرى افزوده گردد و اين همان تغيير محسوسى است كه در شب و روز ديده مىشود .
يا مثلا ابو عبيده در بحث از آيهء :
« فَنَبَذُوهُ وَراءَ ظُهُورِهِمْ »
« 52 » آيهء 187 ، گفته است « 53 » : « اى لم يلتفتوا اليه . » يعنى بدان توجه نكردند . « 54 » و سپس افزوده است كه
هامش
( 49 ) ر ك : تلخيص البيان ص 210 .
( 50 ) ر ك : مجاز القرآن ص 90 .
( 51 ) ر ك : تلخيص البيان ص 123 .
( 52 ) يعنى : شب را در روز ، داخل مىكنى و روز را در شب و موجود زنده را از مرده ، خارج مىسازى و موجود مرده را از زنده . . . داخل شدن شب و روز در يكديگر يعنى از يكى كاسته شود و به ديگرى افزوده گردد .
( 53 ) يعنى : آنان ، پيمان را پشت سر انداختند . . .
( 54 ) ر ك : مجاز القرآن ص 111 .