است « 42 » : « الحسرة : الندامة » و در بحث از آيهء
« فَإِذا عَزَمْتَ »
آيهء 159 ، آل عمران گفته است « 43 » : اى : « اذا اجمعت » و در بحث از آيهء
ما كانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَغُلَّ
آيهء 161 ، آل عمران نوشته است « 44 » : اى ان يخان .
منظور اينست كه ابو عبيده به ترجمهء لفظى و بيان كلمهاى كه معناى تحت اللفظ كلمه را روشن كند ، اكتفاء كرده است ، در صورتى كه سيد شريف رضى ، در قرن چهارم هجرى در بحث از هر آيه توضيحات كافى داده و خواننده را به زيباييهاى كلام خدا آگاه كرده است .
مثلا ابو عبيده در بحث از آيهء
« وَ لا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلى عُنُقِكَ »
آيهء 29 ، الاسراء گفته است « 45 » :
مجازه فى موضع قولهم : « لا تمسك عما ينبغي لك ان تبذل من الحق » و سپس افزوده است كه « و هو مثل و تشبيه » در صورتى كه سيّد شريف رضى ، در بارهء اين آيه ، بتفصيل بحث كرده « 46 » و گفته است كه اين آيه ، استعارتى لطيف است و منظور از « يد » معناى حقيقى آن كه عضو بدن باشد نيست ، بلكه منظور از
« وَ لا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلى عُنُقِكَ »
كنايتى است از بخل و خست و گرفتگى . و منظور از بخش دوم آيهء
لا تَبْسُطْها كُلَّ الْبَسْطِ
كنايتى است از تبذير و اسراف و افراط و در بخشش مال .
و سپس افزوده است كه هر دو جنبه يعنى امساك و افراط ، مذموم است و ناپسند ، مگر اين كه در حد وسط باشد و متعادل . و سپس افزوده است كه بايد تفسير آيهء مزبور را آيهء
وَ الَّذِينَ إِذا أَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَ لَمْ يَقْتُرُوا وَ كانَ بَيْنَ ذلِكَ قَواماً
آيهء 67 ، فرقان .
اقتباس كرد ، زيرا قرآن مجيد گفته است : آنان كه چون خرج كنند ، اسراف نكنند و بخل هم نورزند و ميان اين دو ، معتدل باشند .
ابو عبيده ، در بحث از آيهء
« وَ كُلُوا وَ اشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ »
« 47 » آيهء 187 ، بقرة ، فقط گفته است « 48 » : « الخيط الابيض : هو الصبح
هامش
( 42 ) ر ك : ماخذ سابق ص 107 .
( 43 ) ر ك : همان ماخذ و همان صفحه .
( 44 ) ر ك : همان ماخذ و همان صفحه .
( 45 ) ر ك : ماخذ سابق ص 375 .
( 46 ) ر ك : تلخيص البيان ص 200 .
( 47 ) يعنى : و بخوريد و بياشاميد تا آغاز صبحدم ، رشتهء سفيد از رشتهء سياه بر شما نمايان شود .
( 48 ) ر ك : مجاز القرآن ص 68 .