اعمال عارى باشد راه نماينده [ 58 ] بنار و ننگى بوذ كشنده [ 59 ] به منزل تنگ و عارى كى از جود خيزذ چون نيك درنگرى آن عار در عرض گاه فضائل نفس را فخرى باشذ نيكو و زينتى بود زيبا و شاعر [ 60 ] بذين معنى اشارت مىكنذ و ازين بيان خبر ميدهذ آنجا كى مىگويذ :
بيت
كل عار يناط بالجود فخر * و كل فخر يناط بالبخل عار « 30 »
و ارسطاطاليس حكيم مىگويذ :
اصلح ما ينعت به البارى ان يقال انه جواد و ان جوده سار فى الكل . معنى آنست كى صالحترين نعتى از نعوت بارى و فاضلترين صفتى از صفات حق آنست كى او را جواد گويند كى جود او سائر و ساريست در جمله [ 61 ] موجودات و كرم او طاير و طاريست در كل [ 62 ] مخلوقات و حكما گويند [ 63 ] حكيم النفس و كامل الذات بحقيقت كسى بوذ كى او جواد و سخى باشذ از آن جهت كى جود صاحب خويش را اهليت اعمال خطير حاصل آرذ و او را بمكارم سخاوت ، سزاوار كارهاى شگرف گردانذ و هرجا كى مال در راه بذل و اعطا پراكنده گشت بزرگى جمع آمذ و هرگاه كى خواسته از بند امساك رهائى يافت ، بلندى و بزرگوارى برسن نيكوئى مقيد شذ [ 64 ] .
شرح
( 30 ) - ننگ و عار چون بانگيزهء سخا و كرم به كسى نسبت دهند ، آن سرفرازى و فخر است . اما فخر و مباهات اگر به دستآويز تنگچشمى و بخل بر كسى بندند ، آن صرف ننگ است
هامش
[ 58 ] مر : هادى
[ 59 ] مر : قائد
[ 60 ] مر : آن عار در عرضگاه فضائل فخرى . . . اعتزاء و اقتداء آن بخل است آن فخر روز عرض اعمال عارى باشذ هادى بنار و ننگى بوذ قايد به منزل تنگ و شاعر
[ 61 ] مر : كل
[ 62 ] مر : جمله
[ 63 ] مر : گفتهاند
[ 64 ] مر : العظيم النفس هو الجواد بالحقيقة لانه يوهل نفسه . . . لها اهل يعنى عظيم النفس و كامل الذات بحقيقت كريم و سخيست از آن جهت كى بمكارم خود و عوارف سخاء نفس خويش را اهليت اعمال خطير و اشياء جميل حاصل آرذ و بر مراتب عظايم امور تصاعد جويذ كى نفس او قابل اهليت آن بوذ و -