انصاف و معدلت در طينت او هر دم [ 36 ] قوىتر گردذ و ازينجا گفتهاند كى « لا يلتذ بالحكمة الا حكيم و لا بالعدل الا عادل » « 40 » و مجالست [ 37 ] با پرهيزگاران و صالحان [ 38 ] و محافظت فوائد از ائمه و علما او را از مسالك ظلم و ضيم « 41 » مانع آيذ و بر مناهج عدل و انصاف باعث شوذ پس تركيب عدل در نفس او وضعى باشذ چون تركيب حلاوت در طبع سكنجبين و اگر و العياذ بالله نفس در اصل فطرت ذميم افتذ و طينت او بر طبيعت سبعى مجبول باشذ و ازين اوصاف كى برشمرديم هيچ در جبلت او يافته نشوذ ظلم و تعدى او را ذاتى گردذ و ستم و بيداذ او را طبيعى شوذ و خلائق از افعال او ببلا مبتلا باشند و از ايذاء « 42 » او بمحنت گرفتار .
اين نفس پس از مفارقت روح راحت نبينذ و در تاريكى و حيرت بمانذ بنقاب ظلمت منتقب « 43 » گردذ و برداى « 44 » مشقت متردى شوذ و لوائح « 45 » انوار ايزذى بر وى سايه نيندازذ و نفائح « 46 » ازهار قدسى بر وى اجتياز نكنذ و بعذابى گرفتار گردذ كى هر لحظه و هر ساعت هزار بار بيش گويذ
شرح
( 40 ) - مزهء دلپذير دانش ؛ دانشوران يابند و شيرينى و خوشى دادگسترى ؛ دادگستران دانند .
( 41 ) - ضيم - ظلم و ستم و ضيوم جمع .
( 42 ) - ايذاء - بالكسر و ذال معجمه - آزردن و رنجانيدن - اين مأخوذ از اذى بالفتح است ( انندراج ) .
( 43 ) - منتقب - روىبندبسته و نقاب بسته ( فرهنگ نفيسى ) .
( 44 ) - ردا - بالكسر و المد - چادر ( نقل باختصار از انندراج ) .
( 45 ) - لوائح - جمع لائح - برق درخشنده - ستاره برآمده هويدا و آشكار واضح و روشن ( فرهنگ نفيسى ) .
( 46 ) - نفائح - بالفتح و كسر همزه و سكون حاى مهمله - بوهاى خوش ( نقل باختصار از انندراج ) .
هامش
[ 36 ] - مر : هر لحظه
[ 37 ] - در نسخه ملك و ملى بعد از . . . الا عادل و قبل از . . . و مجالست اين عبارات آمده است : و اگر نفسى باشد كى اين اوصاف او را كامل نبود و طبيعت او ميل بهواى نفس بيشتر دارد و قواى شهوانى او را بظلم ترغيب كند . بحث از سير ملوك صالح و كشف از سنن سلاطين عادل
[ 38 ] - مر : اتقيا و صلحا .