قطع كردن حيات جانورى نيست .
پسندى و همداستانى كنى * كى جاندارى و جانستانى كنى
ميازار مورى كى دانهكشست * كى او نيز جان دارذ و جان خوشست
از آن جهت كى تدارك هر فائت « 567 » ممكنست و تراجع « 568 » هر غائب جائز مگر تدارك روح كى او نوريست از انوار الهى و طايرى از اوج عالم نامتناهى و چون فرمان
« يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ارْجِعِي إِلى رَبِّكِ »
« 569 » برين طائر طارى « 570 » شوذ و ازين قفس تنگ ظلمانى خلاص يابذ و بر شرفات قصور قدس مطمئن گردذ اعادت آن هرگز متصور نشوذ و ادراك آن در امكان قوت بنى آدم نبايذ و اگر تو تصديق قول خويش مىطلبى و تحقيق حكومت خوذ مىجوئى در صندوق رو تا من ببينم و چون مرا حقيقت حال معلوم گردذ و اين امر حسى معاينه ببينم با هلاك او فتوى دهم
شرح
( 567 ) - فائت : نيستشونده و فوتكننده ( انندراج ) .
( 568 ) - تراجع : بازگشتن ( انندراج ) .
( 569 ) -يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ارْجِعِي إِلى رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّةً( آيههاى 29 و 30 سوره مباركه الفجر ) اى نفس آرامگرفته بذكر ما برگرد بسوى خدايت پسندكننده پسندكردهشده آنگه خطاب كرد با انكه نفس او ساكن باشد بوعده خداى تعالى و آن را تصديق كند . ابن زيد گفت نفس مطمئن آنست كه به هيچ طاعت خلل نكرده باشد و هيچ معصيت را ارتكاب نكرده او را در دم مرگ بشارت دهند به بهشت ، نفس او ساكن گردد بدان و گفتند نفس مطمئنه نفسى باشد متيقن بخداى تعالى نفس او بعلم ساكن باشد از خطرات شبهات . كلبى و ابو روق گفتند اين خطاب در قيامت باشد آن را كه او را روى سفيد باشد و نامه او بدست راست دهند او بدين علامت ايمن بود و ساكن نفس باشد و داند كه از اهل بهشت است بوعده سابق در حق ايشان ببهشت . عطيه گفت نفسى باشد راضى بقضاء خداى تعالى آنچه قضاء محتوم به او برسد ابن كيسان گفت نفسى باشد مخلص و گفتند مطمئن باشد و ساكن بنام خداى تعالى بيانه قوله تعالى( أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ )و گفتند متوكل بر خداى و واثق بضمان او روزى را- ارْجِعِي إِلى رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّةً -با نزديك خداى شو راضى از خداى و خداى از تو راضى . علما خلاف كردهاند در تاويل اين آيه و وقت آن مقاله بعضى گفتند اين انگه باشد كه بنده در نزع باشد . اسماعيل بن ابى صالح گفت اين آن ساعت باشد كه جان ميسپارد چون بقيامت آيد گويند فادخلى فى عبادى . و ادخلى جنتى ( تفسير ابو الفتوح رازى )
( 570 ) - طارى : ظاهرشونده بر كسى ناگاه .