خاطرى وقاد « 45 » . فراسخ « 46 » و اميال « 47 » بپاى همت در نوشته و در مراحل « 48 » و سواحل بر و بحر گشته تصاريف « 49 » ايام او را مهذب « 50 » و مجرب گردانيذه و تكاليف « 51 » روزگار او را فرهخته « 52 » و مؤدب كرده با حوادث دهر و نوايب « 53 » گيتى چنان اليف « 54 » شذه و با خطوب « 55 » زمان و طروق « 56 » حدثان « 57 » چنان خو كرده كى اگر مدتى در مقامى ماندى و هفتهءى با زن و بچه خويش در موضعى [ 20 ] قرار گرفتى ازيشان ملول شذى و از خود نفور « 58 » گشتى و گفتى :
شعر
صحبت خطوب الدهر حتى الفتها * فصرت شفيقا ان يبين مشاعبه
شرح
( 45 ) - وقاد : ككتان . زيرك درگذرنده در امور و تيز و فروزنده و بسيار افروختهشونده .
( 46 ) - فراسخ : جمع فرسخ .
( 47 ) - اميال : جمع ميل . در نزد اهل هيأت : سه هزار ذراع و نيز سه يك فرسخ يعنى هر سه ميل يك فرسخ و نيز نشانىهائى كه در راه مكه قرار دادهاند ( فرنودسار )
( 48 ) - مراحل : جمع مرحله . فرودآمدنگاه .
( 49 ) - تصاريف : جمع تصريف . تغيير و تبديل . برگرديدن باد از طرفى به طرفى ( فرنودسار ) .
( 50 ) - مهذب : پاكيزهخوى .
( 51 ) - تكاليف : جمع تكليف . دشواريها و سختيها و ناهمواريها ( فرنودسار ) .
( 52 ) - فرهخته : بر وزن برجسته بمعنى ادبكرده و تاديبنموده باشد و مصدر آن فرهختن بمعنى آداب آموختن است ( برهان قاطع ) .
( 53 ) - نوايب : جمع نائبه . بكسر ثالث . حادثه و واقعه ( انندراج ) .
( 54 ) - اليف : يار و دوست و همخو ( فرنودسار ) .
( 55 ) - خطوب : جمع خطب ( بفتح اول ) حال و شأن و كار خواه خرد باشد و يا بزرگ .
( 56 ) - طروق : ( طرقا و طروقا ) القوم : اتاهم ليلا ( المنجد ) آمدن .
( 57 ) - حدثان : چيزى نو كه نبود ( فرنودسار ) .
( 58 ) - نفور : بفتح نون - رمنده و گريزنده . مؤنث و مذكر دروى يكسان است ( فرنودسار ) .
هامش
[ 20 ] - مر : يك خانه .