باسكندرنامهء نبشت و فصلى مشبع « 380 » درين معنى تضمين « 381 » كرد و در آن رساله نكتهء زيبا برين نمط « 382 » تقرير « 383 » فرموذ و آن اينست : « اجعل الدين موضع ملكك فمن خالفك فهو عدو ملكك اى ملك اخذ من ملكه دينه فهو مستحق للسياسة و اى ملك اخذ من دينه ملكه فالملك له آفة . دافع عن دينك تصلح عاقبتك صير دنياك وقاية لاخرتك و لا تصير آخرتك وقاية لدنياك » . معنى آنست كى اى اسكندر بدان و آگاه باش كى كس در ملك جاوذان نمانذ و پاذشاهى ابدا بر كس پايدار نباشذ پس تو چنان ساز كى بنياذ ملك خويش براساس دين نهى و تا عقد « 384 » دين انتظام نگيرذ و شمل « 385 » آن اجتماع نپذيرذ باهتمام [ 123 ] ملك نپردازى و رعايت مهمات « 386 » آن نكنى كى چون دين برقرار باشذ ملك پايدار بوذ و چون عياذا بالله قواعد دين اختلال پذيرذ از مبانى « 387 » ملك اثر نمانذ و هركس كى درين معنى مخالف تست على الحقيقه او را دشمن ملك خويش دان و عدو دولت خود شمار كى هر ملك كى دين را بر ملك ترجيح نهذ و رعايت مصالح آن بر مهمات [ 124 ] ملك مقدم دارذ او مستحق پادشاهى و سزاوار سلطنت باشذ و هر پاذشاه كى اهتمام مصالح دين به جهت انضمام
شرح
( 380 ) - مشبع : بضم اول و فتح ثالث و سكون عين مهمله . سير كرده شده .
( انندراج ) .
( 381 ) - تضمين : درآوردن بيت ديگران را در شعر خويش . ( فرنودسار ) .
( 382 ) - نمط : روش و طريقه و گونه .
( 383 ) - تقرير : بيان و قول و شرح و تفصيل و قرائت و تعريف و تعبير ، اعتراف و اقرار ، بيان بليغ و فصيح و سخن و قدرت در بيان و تكلم . ( فرنودسار ) .
( 384 ) - عقد : بالكسر بمعنى سلك مرواريد و گلوبند .
( 385 ) - شمل : بالفتح . پريشانى و پراكنده و جمع شدن و فراگرفتن و از لغات اضداد است . ( انندراج ) .
( 386 ) - مهمات : جمع مهم . مجازا امر عظيم و كار دشوار را مهم گويند زيرا هم بالفتح و تشديد ميم بمعنى اندوه است و چون كار دشوار طبيعت را در اندوه و فكر مياندازد از آن جهت مهم گفتند . ( نقل باختصار از انندراج ) .
( 387 ) - مبانى : بنيانها و بنيادها و اساسها .
هامش
[ 123 ] - ملى : با اهتمام
[ 124 ] - مر : محافظت آن بر مراعات .