جهت غرضى از اغراض مذكوره نه از روى اعتقاد قلبي ، چنانكه اعراب گفتند ايمان آورديم ، حق تعالى فرمود : بگوييد گردن نهاديم ، چه ايمان به دلهاى شما نيامده است چنانكه مىفرمايد :
« قالَتِ الْأَعْرابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَلكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنا وَلَمَّا يَدْخُلِ الْإِيمانُ فِي قُلُوبِكُمْ
» ( « 1 » ) ، يعنى اگر چه شما نماز مىگذاريد وروزه مىداريد ، اما آن نه خداى راست بلكه غرضى وعلّتى راست . وهر كه كارى از كارهاى آخرت به جهت دنيا كند ، از نفاق نصيبي داشته باشد بلكه هر كه ظاهرش با باطن موافق نباشد بىغرضى صحيح كه موجب تخالف باشد مثل تقيه از محلّش ، أو را از نفاق بهره باشد وبسيارى از صحابه پيغمبر ( ص ) به اين كفر متّصف بودند . چنانكه مىفرمايد :
« وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ وَبِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَما هُمْ بِمُؤْمِنِينَ »
تا آنجا كه ميفرمايد :
« إِنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
» ( « 2 » ) .
وجماعتى بودند از ايشان كه به ظاهر وباطن ايمان آوردند ودعوت قبول كردند وتسليم شدند ، اما مىبود كه رسول الله ( ص ) كارى مىكرد يا كلمهاى مىفرمود كه عقل ايشان در سرّ آن نمىرسيد ، گمانى در خاطر مىآوردند ، ودر آن گمان آمد وشد مىكردند ، وچون به يكى از هم صفتان خود مىرسيدند ، آن گمان ظاهر مىكردند ومىگفتند : ديدى كه ديگر باره چه گفت ، اين چرا كرد وآن چرا گفت ! وچون مؤمني صادق مىشنيد وباز مىگفت ، مىآمدند وسوگند مىخوردند وعذر مىگفتند تا حق تعالى اين آية فرستاد :
« لا تَعْتَذِرُوا قَدْ كَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمانِكُمْ » (
« 3 » ) ، عذر مىآوريد كه شما بعد از ايمان كافر شديد .
هامش
( 1 ) - حجرات : 14 .
( 2 ) - بقره : 8 - 20 .
( 3 ) - توبه : 66 .